Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie zmiany skórne i paznokciowe mogą towarzyszyć poszczególnym metodom leczenia onkologicznego,
• czym charakteryzują się m.in. odczyn popromienny, reakcje trądzikopodobne
  i zespół ręka-stopa,
• na co kosmetolog powinien zwrócić uwagę, planując pielęgnację i zabiegi u klienta onkologicznego.

Leczenie przeciwnowotworowe może wywoływać liczne zmiany w obrębie skóry i jej przydatków – od suchości i świądu po odczyn popromienny, zaburzenia pigmentacji czy trądzikopodobne reakcje skórne. Ich znajomość jest istotna dla bezpiecznej pracy kosmetologa z klientem onkologicznym, zarówno w trakcie terapii, jak i po jej zakończeniu.

Współczesne metody leczenia coraz bardziej ograniczają negatywne skutki terapii, jednak takie formy leczenia jak radioterapia, chemioterapia, immunoterapia czy terapia celowana oddziałują nie tylko na chore komórki nowotworowe, lecz także na zdrowe tkanki. Skóra i jej przydatki są w znacznym stopniu narażone na działanie leczenia onkologicznego. Intensywność
i obszar zmian skórnych zależą od wielu czynników, m.in. rodzaju i czasu trwania leczenia, obszaru poddanego terapii oraz występowania chorób współistniejących. W większości przypadków objawy skórne pojawiają się już w pierwszych tygodniach leczenia, choć niektóre mogą wystąpić po dłuższym czasie. Mogą również utrzymywać się przez długi czas, nawet po zakończeniu terapii.

Świąd i suchość skóry

Jednym z najczęściej występujących problemów skórnych jest nadmierna suchość skóry. Jej przyczyną jest zaburzenie prawidłowego funkcjonowania bariery ochronnej. W wyniku terapii dochodzi do zaburzenia bariery hydrolipidowej oraz zwiększenia przeznaskórkowej utraty wody. Skóra staje się napięta, szorstka, cienka i podatna na podrażnienia. Nadmiernej suchości bardzo często towarzyszy świąd, który w wyniku nasilonego podrażnienia może prowadzić do powstawania przeczosów i wtórnych infekcji.

Odczyn popromienny i zaburzenia pigmentacyjne

Leczenie onkologiczne z zastosowaniem radioterapii bardzo często prowadzi do odczynu popromiennego. Może on wystąpić zarówno w trakcie terapii, jak i po jej zakończeniu, dlatego rozróżnia się wczesny i późny odczyn popromienny. Nasilenie reakcji skórnych jest różne
u poszczególnych pacjentów. Zależy m.in. od liczby naświetlań, wielkości leczonego obszaru,
a także kondycji skóry przed rozpoczęciem terapii. W fazie ostrej mogą wystąpić uczucie pieczenia, rumień, a czasami również obrzęk. W późniejszym czasie mogą pojawić się teleangiektazje, przewlekła nadwrażliwość oraz przebarwienia.

Zaburzenia pigmentacji są także częstym następstwem terapii celowanych oraz chemioterapii. Przyczyną mogą być niektóre leki zwiększające fotowrażliwość skóry. Nawet krótka ekspozycja na słońce może prowadzić do nasilenia przebarwień. Aby ograniczyć ryzyko ich powstawania, bardzo ważna jest całoroczna fotoprotekcja.

Trądzikopodobne reakcje skórne

Szczególną uwagę kosmetologów powinny zwrócić trądzikopodobne reakcje skórne, które często obserwuje się u pacjentów w trakcie terapii celowanych. Objawy mogą występować na twarzy, dekolcie, plecach czy skórze głowy. Mają postać grudek lub krostek. Zmiany przypominają wyglądem trądzik pospolity, jednak w tym przypadku nie występują zaskórniki. Reakcjom skórnym często towarzyszą świąd, tkliwość, pieczenie, suchość skóry oraz zwiększona podatność na nadkażenia.

Zmiany w obrębie dłoni i stóp

Leczenie onkologiczne może prowadzić do licznych zmian w obrębie aparatu paznokciowego. W większości przypadków obserwuje się łamliwość, kruchość i rozdwajanie płytki paznokciowej. U części pacjentów występują również przebarwienia oraz onycholiza.

Istotnym działaniem niepożądanym leczenia przeciwnowotworowego są także zmiany w obrębie dłoni i stóp, określane jako zespół ręka-stopa. Objawy te najczęściej występują podczas stosowania niektórych leków cytostatycznych oraz terapii celowanych. Początkowymi objawami są mrowienie, nadwrażliwość i pieczenie dłoni oraz stóp. W kolejnych etapach pojawiają się rumień, obrzęk, suchość i złuszczanie naskórka. W cięższych przypadkach mogą powstawać głębokie pęknięcia lub pęcherze utrudniające codzienne funkcjonowanie. Wczesne rozpoznanie pierwszych objawów i szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania mogą przyczynić się do zmniejszenia dolegliwości i poprawy komfortu.

Rola kosmetologa w opiece nad klientem onkologicznym

Zadaniem kosmetologa jest przede wszystkim wspieranie odbudowy funkcji bariery naskórkowej, łagodzenie dolegliwości i poprawa komfortu klienta. Kluczową rolę odgrywa stosowanie preparatów o wysokiej tolerancji, działaniu nawilżającym i regenerującym oraz unikanie substancji, które mogą nasilać objawy niepożądane związane z leczeniem.

W trakcie leczenia onkologicznego należy zachować szczególną ostrożność przy planowaniu zabiegów gabinetowych. Praca z klientem onkologicznym wymaga przestrzegania określonych standardów i procedur bezpieczeństwa. Zabiegi powinny być dobierane indywidualnie,
z uwzględnieniem aktualnego stanu skóry i etapu leczenia. Warto również skonsultować planowane postępowanie z lekarzem prowadzącym. Istotnym elementem opieki jest edukacja klienta w zakresie codziennej pielęgnacji, fotoprotekcji oraz profilaktyki zmian skórnych związanych z leczeniem.

Rosnąca liczba klientów w trakcie lub po zakończeniu leczenia onkologicznego sprawia, że kosmetolog coraz częściej spotyka w gabinecie osoby wymagające szczególnej, indywidualnej opieki. Praca z klientem onkologicznym wymaga specjalistycznej wiedzy i ciągłego doskonalenia zawodowego. Znajomość zmian skórnych występujących w przebiegu leczenia przeciwnowotworowego pozwala na właściwą ocenę stanu skóry, dobór bezpiecznych procedur oraz unikanie działań mogących nasilić objawy i prowadzić do powikłań.

Edukacja z zakresu onkokosmetologii umożliwia lepsze zrozumienie specyfiki skóry, aktualnych standardów postępowania oraz zasad kwalifikacji do zabiegów. Odpowiednia wiedza zwiększa bezpieczeństwo postępowania i pozwala kosmetologowi świadomie wspierać klienta onkologicznego w poprawie jakości codziennego funkcjonowania.