Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są przyczyny kserozy,
• o znaczeniu diagnozy kserozy,
• czym jest korneoterapia.

Suchość skóry, znana również jako kseroza, to dolegliwość dotykająca około 30 proc. populacji. Termin ten obejmuje zarówno łagodne i przejściowe zaburzenia bariery hydrolipidowej, jak i objawy związane z rozwojem chorób o różnym podłożu.

Postać łagodna może być spowodowana niewłaściwą pielęgnacją, zabiegami kosmetycznymi, nadmierną ekspozycją na promienie UV czy niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Kseroza może być jednak także objawem chorób skóry (w tym tych o podłożu autoimmunologicznym) lub schorzeń ogólnoustrojowych.

Warto zwrócić uwagę, że uszkodzenie bariery naskórkowej zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych.

Istotny element terapii suchej skóry w gabinecie kosmetologa to zatem prawidłowa diagnoza przyczyn jej występowania i w miarę możliwości ich ograniczenie lub usunięcie. Z tego powodu ważne jest podejście interdyscyplinarne i ścisła współpraca zarówno z klientem, jak i z lekarzem prowadzącym.

Rola prawidłowej diagnozy
Szczególnie cenne w przeprowadzeniu prawidłowej diagnozy jest podejście korneoterapeutyczne, kładące nacisk na wnikliwy wywiad i zrozumienie przyczyny zaburzenia, a nie jedynie usuwanie objawów.

Kseroza może być wynikiem zarówno czynników endogennych, jak i egzogennych. Do przyczyn wewnętrznych można zaliczyć między innymi choroby ogólnoustrojowe (np. choroby tarczycy, niewydolność nerek, cukrzycę), autoimmunologiczne skóry (np. łuszczycę, AZS), genetyczne (np. rybią łuskę) oraz zmiany w gospodarce hormonalnej (spowodowane przykładowo ciążą lub starzeniem się organizmu).

Wyjątkowo silnym egzogennym czynnikiem wysuszającym skórę jest długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV, która sprzyja powstawaniu wolnych rodników i stresu oksydacyjnego. Promieniowanie słoneczne uszkadza zarówno płaszcz hydrolipidowy, jak i cement międzykomórkowy, drastycznie zwiększając przeznaskórkową utratę wody. W wielu przypadkach suchość skóry nasila się pod wpływem warunków atmosferycznych – wiatru oraz skrajnej temperatury, zarówno upału, jak i mrozu.

Do przyczyn egzogennych należą także działania niepożądane związane z poddawaniem się zabiegom medycznym i przyjmowaniem leków (wpływ na suchość skóry mają m.in.: miejscowe i ogólnoustrojowe retinoidy, diuretyki, chemio- i radioterapia). Niedobory pokarmowe (deficyt witamin: A, D, C, E, żelaza oraz kwasów tłuszczowych omega-3 i -6) również mogą nasilać suchość skóry. Podłoże problemu może być jednak także zupełnie prozaiczne – zbyt mała podaż wody.

Kseroza może być jednak także objawem chorób skóry (w tym tych o podłożu autoimmunologicznym) lub schorzeń ogólnoustrojowych.

Czym jest korneoterapia?
Ta dynamicznie rozwijająca się dziedzina zajmuje się prawidłową pielęgnacją, regeneracją oraz leczeniem skóry w obrębie jej najbardziej zewnętrznej warstwy rogowej – naskórka (stratum corneum, SC). Koncentruje się na ogólnym stanie zdrowia organizmu oraz czynnikach, które na niego wpływają. Ponadto bierze zawsze pod uwagę interakcje pomiędzy różnymi elementami: barierą skórną, układem odpornościowym skóry i jej mikrobiomem. Cechą charakterystyczną korneoterapii jest zindywidualizowane i analityczne podejście do pacjenta.

Codzienna pielęgnacja
W codziennej pielęgnacji skóry najważniejsze jest zachowanie ciągłości bariery naskórkowej i wspomaganie jej funkcji. Szczelność i zachowanie integralności naskórka pomagają utrzymać jego prawidłowe nawilżenie, zapobiegają także przenikaniu czynników drażniących i powstawaniu stanów zapalnych. Podłoża starszego typu, przykładowo te na bazie lanoliny i pochodnych wazeliny, miały przede wszystkim zdolność tworzenia okluzji na powierzchni warstwy rogowej naskórka.

Wraz z rozwojem przemysłu kosmetycznego rozpowszechniły się bardziej zaawansowane technologicznie podłoża. Ich najnowocześniejszym przykładem są ciekłokrystaliczne podłoża biozgodne. Oprócz struktur lamelarnych zawierają lipidy występujące fizjologicznie w cemencie międzykomórkowym, których zadaniem jest uszczelnienie przestrzeni międzykomórkowych (m.in.: ceramidy, cholesterol, trójglicerydy oraz NNKT).

Produkty takie odtwarzają cement międzykomórkowy, co umożliwia im wtopienie się pomiędzy komórki SC. Produkty korneoterapeutyczne zawierają dodatkowo składniki, których rola polega na utrzymaniu naturalnego pH skóry oraz odbudowie płaszcza hydrolipidowego i mikrobiomu. Efektem terapeutycznym jest zmniejszenie ryzyka podrażnień i wystąpienia nadwrażliwości.

Regeneracja suchej skóry
Preparaty korneoterapeutyczne doskonale sprawdzają się w regeneracji i przywróceniu stanu odpowiedniego nawilżenia suchej skóry. Dzięki właściwościom nawilżającym, uszczelniającym i łagodzącym mogą być z powodzeniem stosowane w przypadku skór suchych, pękających, zaczerwienionych, łuszczących się i piekących. Oprócz biozgodnych podłoży powinny zawierać wówczas składniki o działaniu łagodzącym, przeciwzapalnym i przeciwalergicznym, np. pantenol, alantoinę czy ektoinę.

Aby skutecznie przywrócić optymalny poziom nawodnienia, ważne jest regularne dostarczanie niewielkich dawek substancji aktywnych. Efekt tak prowadzonej terapii to nie tylko chwilowe złagodzenie objawów, ale też wyeliminowanie pierwotnych przyczyn problemów skórnych, a w rezultacie – długotrwała i stabilna poprawa. Korneoterapia jest także nieodłącznym elementem zapobiegania starzeniu się skóry. Zachodzące w tej tkance procesy biochemiczne, w tym synteza kolagenu, elastyny oraz kwasu hialuronowego, mogą przebiegać prawidłowo jedynie w skórze właściwie nawilżonej i zdrowej.

Procesy biochemiczne, w tym synteza kolagenu, elastyny oraz kwasu hialuronowego, mogą przebiegać prawidłowo jedynie we właściwie nawilżonej i zdrowej skórze.

Ponadto zabiegi stymulujące z użyciem retinolu, peelingów chemicznych, mezoterapii, mikronakłuć czy laserów powinny być wykonywane dopiero po przywróceniu integralności oraz prawidłowego nawilżenia naskórka. Gwarantuje to z jednej strony znacznie większą skuteczność zabiegów, z drugiej zaś – lepszą tolerancję na nie. Biozgodne preparaty powinny być też nieodłącznym elementem pielęgnacji skóry po tych zabiegach, ponieważ ograniczają niepożądany stan zapalny. Jednocześnie zaś przyspieszają regenerację uszkodzonej bariery naskórkowej i wspierają naturalne procesy zachodzące w tej tkance.

Korneoterapia a choroby skóry
Od wielu lat prowadzone są liczne badania nad korneoterapią i możliwością wykorzystania jej w leczeniu schorzeń przewlekłych, występujących z kserozą. Metoda ta jest skutecznym narzędziem w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, kontaktowego zapalenia skóry, rybiej łuski oraz keloidów. Odpowiednio dobrane substancje aktywne mogą wpłynąć na zmniejszenie stanu zapalnego i stymulować wspieranie procesów regeneracyjnych.

Szczególnie cenna jest możliwość wykorzystania biozgodnych podłoży do terapii umożliwiającej ograniczenie użycia leków sterydowych. Korneoterapeutyczne bazy są wykorzystywane w różnych schematach terapii naprzemiennej z lekami sterydowymi, co pozwala ograniczyć ryzyko działań niepożądanych. To szczególnie istotne w przypadku dzieci. Obecnie prowadzone są badania kliniczne mające na celu lepsze zrozumienie patofizjologii chorób przebiegających z suchością skóry oraz optymalizację terapii tych schorzeń.

Podsumowanie
Celem korneoterapii jest przywrócenie homeostazy i zdrowia naskórka. Prawidłowo funkcjonująca bariera naskórkowa w dużej mierze decyduje o zdrowiu skóry. Dzięki dynamicznemu rozwojowi korneobiologii, skoncentrowanej na procesach fizjologicznych, biologicznych oraz biochemicznych, coraz lepiej rozumiemy procesy zachodzące w SC na poziomie komórkowym. Wiedza ta ma praktyczne zastosowanie zarówno w codziennej pielęgnacji suchej skóry, jak i terapii skóry uszkodzonej i chorej. Dzięki dynamicznemu rozwojowi kosmetologii i medycyny mamy dziś do dyspozycji coraz doskonalsze produkty pielęgnacyjne i metody terapii.

Bibliografia

• A.M. Kligman. Corneobiology and Corneotherapy – a final chapter, International Journal of Cosmetic Science, 2011, 33, 197–209.
• Sugarman, J.L. The epidermal barrier in atopic dermatitis. Semin. Cutan. Med. Surg. 27(2), 108–114 (2008).
• Kanzler, M.H., Chui, C. and Gorsulowsky, D.C. Once-daily vs twice-daily triamcinolone acetonide cream for psoriasis. Arch. Dermatol. 137(11), 1529–1532 (2001).

International Association for Applied Corneotherapy, https://corneotherapy.org/.

• Watsky, K.L., Freije, L., Leneveu, M.C., Wenck, H.A. and Leffell, D.J. Water-in-oil emollients as steroid-sparing adjunctive therapy in the treatment of psoriasis. Cutis 50(5), 383–386 (1992).
• Lucky, A.W., Leach, A.D., Laskarzewski, P. and Wenck, H. Use of an emollient as a steroid-sparing agent in the treatment of mild to moderate atopic dermatitis in children. Pediatr. Dermatol. 14(4), 321–324 (1997).