Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest ektoina,
• jakie są właściwości ektoiny,
• o zastosowaniu ektoiny w leczeniu chorób skóry

Ektoina, czyli kwas (S)-2-metylo-1,4,5,6-tetrahydropirymidyno-4-karboksylowy, jest cyklicznym aminokwasem, naturalnie wytwarzanym przez ekstremofilne mikroorganizmy żyjące w warunkach ekstremalnego zasolenia, suszy, napromieniowania, pH i temperatury. Ektoina jest ekstremolitem pochodzenia bakteryjnego, posiadającym zdolność do ochrony białek i błon biologicznych przed uszkodzeniami powodowanymi przez ekstremalne warunki środowiskowe, takie jak ciepło, światło UV, wysoka osmolarność czy suchość. Stabilizujący wpływ na funkcję barierową komórek skóry zapewnił ektoinie miejsce w składzie wielu produktów nawilżających i barierowych.

Ektoina to substancja aktywna kosmetyków, ale także leków. W ciągu ostatnich lat, w kilku badaniach nieklinicznych i klinicznych, z różnymi wskazaniami wykazano dobroczynne właściwości ektoiny. W toku tych badań z powodzeniem stosowano preparaty na bazie ektoiny w łagodzeniu objawów uszkodzeń skóry lub śluzówki błony w różnych miejscach ludzkiego ciała, takich jak nos i oczy, usta lub drogi oddechowe.
Ponadto, miejscowe aplikowanie ektoiny zostało poddane weryfikacji pod kątem różnych wskazań, takich jak alergiczny nieżyt nosa i spojówek, zapalenie górnych dróg oddechowych, a także podrażnienia i stany zapalne powierzchni oka.
Właściwości ektoiny
Ektoina zwiększa odporność naruszonego naskórka na czynniki zewnętrzne i poprawia jego regenerację poprzez zwiększone nawilżenie i zmniejszenie TEWL. Dlatego szczególną uwagę zwraca się na wpływ ektoiny na suchość skóry. Jak wskazują badania, stosowanie ektoiny (7 proc.) przez sześć miesięcy spowodowało poprawę nawilżenia zewnętrznej warstwy naskórka, warstwy rogowej naskórka i TEWL. Podobnie wskaźnik suchości skóry zmniejszył się o 51 proc. w badanej populacji. Subiektywna ocena dodatkowo potwierdziła działanie nawilżające preparatów zawierających ektoinę.Ektoinę próbuje się również wdrażać do produktów kosmetycznych jako składnik emolientów. Wybór odpowiedniego emolientu stanowi poważny problem dla pacjentów/rodziców i lekarzy. Pomimo różnic cenowych główne składniki emolientów są podobne i są to: wazelina, parafina, gliceryna, oleje pochodzenia roślinnego oraz ich kombinacje. Najnowsze postępy w rozumieniu patofizjologii i terapii dermatoz, takich jak AZS, prowadzą do emolientów nowego typu, aktywnie uzupełniających ceramidy i naturalne czynniki nawilżające w warstwie rogowej naskórka.
Ektoinę próbuje się również wdrażać do produktów kosmetycznych jako składnik emolientów.
 
Badania z wykorzystaniem ektoiny
W przypadku zastosowania ektoiny jako składnika emolientów wykonano ciekawe badania kliniczne.
W większości badań stosowano skalę SCORAD – zatwierdzone narzędzie oceny klinicznej AZS – i oceniano najbardziej wrażliwe grupy pacjentów, tj. niemowlęta i dzieci. Co więcej, połączenie różnych podejść terapeutycznych, takich jak kuracja ektoiną w połączeniu z terapią farmakologiczną, wykazało dodatkowy potencjał ograniczenia konieczności stosowania farmakoterapii.
Szczególnie interesujące są wyniki dotyczące łączenia preparatów zawierających ektoinę z farmakoterapią, gdyż dane z metaanaliz sugerują, że emolienty i środki nawilżające ograniczają stosowanie miejscowych kortykosteroidów i zwiększają skuteczność miejscowego aktywnego leczenia.
W dwóch badaniach, realizowanych wyłącznie u dzieci, odnotowano zmniejszoną potrzebę leczenia farmakologicznego, co wskazuje, że ilość kortykosteroidów potrzebnych do uzyskania podobnego zmniejszenia nasilenia zapalenia skóry można ograniczyć poprzez stosowanie preparatów zawierających ektoinę.
Wniosek dotyczący skuteczności ektoiny w leczeniu zapalnych chorób skóry potwierdzają także dowody uzyskane z innych wskazań, takich jak kuracja zapalenia górnych dróg oddechowych, alergicznego nieżytu nosa oraz podrażnienia i zapalenia powierzchni oka.
Do chwili obecnej nie znaleziono dowodów na skuteczność ektoiny w leczeniu innych zapalnych chorób skóry, takich jak łuszczyca, ale może to być interesująca wskazówka do dalszych badań.
Kolejnym potencjalnym zastosowaniem preparatów z ektoiną jest regeneracja skóry po radioterapii. Popromienne zapalenie skóry (Radiodermatitis) jest częstym skutkiem ubocznym radioterapii w przypadku, przykładowo, raka piersi. Jednakże nie ma obecnie konsensusu co do skutecznej standardowej terapii.
W celu łagodzenia i ewentualnego zapobiegania zapaleniu skóry stosuje się substancje łagodzące typu dekspantenol. Ciekawe badanie wykonano, porównując efekt dekspantenolu z ektoiną. Pięćdziesięciu pacjentów stosowało krem z 5% dekspantenolem (25 pacjentów) lub z ektoiną 7% (25 pacjentów), aplikowany dwa razy dziennie na napromienianą okolicę, w trakcie i przez dwa tygodnie po radioterapii. Obydwa leki skutecznie zapobiegały popromiennemu zapaleniu skóry (≥G3).
Ektoina wykazała przy tym relatywnie lepszy potencjał kliniczny w porównaniu z dekspantenolem w zakresie złagodzenia popromiennego zapalenia skóry.
Jestem przekonana, że ektoina z uwagi na swój potencjał i wielotorowość działania jeszcze długo będzie obecna na rynku nie tylko kosmetyków, ale także leków.
Bibliografia

• Abd Elazim N.E., Awad S.M., El-Naggar M.S., Mohamed R.H. Topical Ectoin Versus Topical Dexpanthenol for Managing Acute Radiodermatitis Associated With Breast Cancer Radiotherapy: A Randomized Double-Blind Study. Dermatitis. 2023 Nov-Dec; 34(6):516-524. doi: 10.1089/derm.2023.0055. Epub 2023 Oct 4. PMID: 37792331,
• Hon K.L., Kung J.S., Ng W.G.G., Leung T.F. Testing an Ectoin Containing Emollient for Atopic Dermatitis. Curr Pediatr Rev. 2019;15(3):191-195. doi: 10.2174/1573396315666190415144244. PMID: 30987568,
• Fondevilla A., Serradilla A., Moreno-Olmedo E., Matskov K., Belmonte M.J., Sáez A., Acevedo M.J., López E. Radiochemotheraphy-induced oral mucositis: Ectoin solution as a new treatment. J Clin Exp Dent. 2022 May 1;14(5):e433-e438. doi: 10.4317/jced.59110. PMID: 35582354; PMCID: PMC9094725,
• Kauth M., Trusova O.V. Topical Ectoine Application in Children and Adults to Treat Inflammatory Diseases Associated with an Impaired Skin Barrier: A Systematic Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2022 Feb;12(2):295-313. doi: 10.1007/s13555-021-00676-9. Epub 2022 Jan 17. PMID: 35038127; PMCID: PMC8850511,
• Graf R., Anzali S., Buenger J., Pfluecker F., Driller H.. The multifunctional role of ectoine as a natural cell protectant. Clin Dermatol. 2008 Jul-Aug; 26(4):326-33. doi: 10.1016/j.clindermatol.2008.01.002. PMID: 18691511.