Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie znaczenie ma współpraca onkologa z podologiem w leczeniu skutków ubocznych terapii onkologicznych,
• jakie są najczęstsze problemy skórne i paznokciowe u pacjentów onkologicznych i jak można je skutecznie łagodzić,
• dlaczego podoonkologia staje się nowym standardem opieki, poprawiając komfort życia pacjentów i wspierając ich terapię.

W onkologii coraz częściej stosujemy nowoczesne terapie, które mogą wywoływać działania niepożądane, szczególnie w okolicy stóp i dłoni. Niestety, nie każdą toksyczność onkolog jest w stanie skutecznie zaopatrzyć samodzielnie. Tu właśnie wkracza podolog – wyjaśnia dr n. med. Jacek Calik. W rozmowie uczestniczy także Adrian Arkada, specjalista w zakresie ortonyksji, właściciel AArkada Instytutu Podologii.
Czyli można powiedzieć, że pomysł nawiązania współpracy onkologa z podologiem narodził się z realnych, wspomnianych powyżej przez Pana potrzeb?
dr n. med. Jacek Calik: Rzeczywiście, przeważyły tu realne potrzeby pacjentów. Nowoczesna onkologia to praca obejmująca nie tylko współpracę lekarzy różnych specjalności, ale także zespołów pielęgniarskich, rehabilitantów, psychologów i – co jest dla mnie oczywiste – podologów.
Idealny oddział onkologiczny powinien zatrudnić wykwalifikowanego podologa z doświadczeniem w opiece nad pacjentami onkologicznymi. Taka kompleksowa strategia opieki zapewnia bezpieczeństwo i wsparcie pacjentowi, który przechodzi przez trudny proces leczenia nowotworu złośliwego.
Ale taka współpraca onkologa z podologiem nie jest jeszcze chyba powszechna?
dr n. med. Jacek Calik: Niestety, brak powszechnej współpracy onkologów i podologów wynika głównie z luk prawnych oraz braku refundacji zabiegów podologicznych. Uważam jednak, że w ramach szkoleń onkologów należy zwracać uwagę na znaczenie podologii w profilaktyce schorzeń w obrębie stóp.
W odniesieniu do tych działań na linii onkolog‒podolog używają panowie określenia „podoonkologia”, nieznanego do tej pory w terminologii medycznej.
Adrian Arkada: Ta nazwa własna została wymyślona przez dr. Calika i moim zdaniem doskonale określa zakres działań specjalistów – czyli informuje pacjenta o zabiegach podologicznych w trakcie leczenia onkologicznego. Osoby o osłabionym organizmie, przyjmujące różne środki farmakologiczne, z pogarszającą się kondycją skóry, włosów i paznokci, cierpieć mogą na różne dodatkowe schorzenia w obrębie stóp. Pojawiają się przeróżne zmiany – dystrofia i grzybice płytki paznokciowej, wrastanie paznokci czy stany zapalne. Dlatego z inicjatywy dr. n. med. Jacka Calika, który kieruje Oddziałem Onkologii Klinicznej w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym USK we Wrocławiu, podjęliśmy się – my, czyli specjaliści AArkada Instytutu Podologii – takiego wyzwania.
Podoonkologia wymaga ścisłej współpracy między lekarzem a podologiem – polega nie tylko na profilaktyce i pielęgnacji, ale także na procedurach medycznych, takich jak: modyfikacja dawki leków, antybiotykoterapia, sterydoterapia czy nawet interwencje chirurgiczne.
Dr Calik wspomniał o konieczności szkolenia onkologów w zakresie terapii podologicznych u osób chorych na nowotwory. A jak przygotowani są podolodzy?
Adrian Arkada: Specjalistyczne szkolenia powinny obejmować poznanie mechanizmów, które prowadzą do uszkodzeń skóry i paznokci – tak, aby podolog mógł skutecznie zarządzać działaniami niepożądanymi u pacjenta. Podoonkologia wymaga ścisłej współpracy między lekarzem a podologiem – polega nie tylko na profilaktyce i pielęgnacji, ale także na procedurach medycznych, takich jak: modyfikacja dawki leków, antybiotykoterapia, sterydoterapia czy nawet interwencje chirurgiczne.
Jakie są najczęstsze toksyczności leków onkologicznych, które wymagają interwencji podologa?
dr n. med. Jacek Calik: Najczęstszą toksycznością obserwowaną w okolicach akralnych (stopy i dłonie) jest erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, znana również jako zespół dłoniowo-podeszwowy (ang. palmar-plantar erythrodysesthesia, PPE) lub zespół ręka–stopa (ang. hand-foot syndrome, HFS). Jego objawy to uszkodzenie skóry rąk i stóp, które są dla pacjentów niezwykle uciążliwe. Zespół ręka–stopa najczęściej występuje podczas terapii takimi lekami, jak: 5-fluorouracyl (5-FU), kapecytabina, doksorubicyna (również w formie pegylowanej liposomalnej), docetaksel, gemcytabina i winorelbina.
Kolejnym często spotykanym problemem jest zapalenie wałów paznokciowych, które występuje głównie przy stosowaniu przeciwciał monoklonalnych, ukierunkowanych na receptor naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), takich jak cetuksymab czy panitumumab. Takie toksyczności wymagają kompleksowego leczenia, które podolog i onkolog muszą realizować wspólnie, aby zapewnić pacjentowi ulgę oraz możliwość kontynuacji terapii onkologicznej.
Z jakimi konkretnie patologiami macie do czynienia w przypadku pacjentów onkologicznych?
Adrian Arkada: Pacjenci onkologiczni, którzy są poddawani terapiom (jak np. anty-EGFR lub taksanami), często zmagają się z toksycznościami skórnymi obejmującymi też paznokcie.
Skóra staje się miękka, pergaminowa, nadwrażliwa. W wyniku uszkodzenia ochronnej bariery skóry wokół paznokcia zwiększa się podatność pacjenta na infekcje bakteryjne i grzybicze. Łatwo tworzą się na niej stany zapalne, np. w wałach paznokciowych, i to nie tylko paluchów, ale często wszystkich paznokci. Płytka natomiast staje się krucha, ostra, zaczyna pękać i być podatna na zakażenia bakteryjne, wywołujące stany zapalne. Tym wszystkim dolegliwościom towarzyszy oczywiście ból, który przez pacjenta onkologicznego jest silniej odczuwany niż przez osobę zdrową.
Zabiegi podologiczne i terapia pozabiegowa u osób cierpiących na nowotwory złośliwe są więc sporym wyzwaniem – ale jestem przekonany, że możliwym do przeprowadzenia ze znakomitymi wynikami.
Jakie konkretnie korzyści dają pacjentom onkologicznym działania podologiczne?
Adrian Arkada: Wnoszą ogromną wartość, przede wszystkim poprawiając komfort życia pacjenta. Dzięki właściwej opiece podologicznej możemy zmniejszyć ból i dyskomfort, zapobiegać infekcjom, zapewnić kontynuację terapii onkologicznej, poprawić jakość życia, a także wzmocnić psychikę pacjenta.
 
Adrian Arkada 
Specjalista podolog, wynalazca, instruktor i biznesmen. Niekwestionowany autorytet w dziedzinie podologii, właściciel Instytutu Podologii i marki AArkada, praktyk z 17-letnim stażem. Specjaliści w ponad 50 krajach na świecie posługują się wynalezioną i opatentowaną przez niego Kostką Arkady oraz systemem klamer Brace M korygujących wrastające i wkręcające paznokcie. 
Dr n. med. Jacek Calik 
Specjalista Onkologii Klinicznej, kierownik Oddziału Onkologii Klinicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. Założyciel Pracowni Diagnostyki Nowotworów Skóry przy Dolnośląskim Centrum Medycznym DOLMED. Kierownik Przychodni Wielospecjalistycznej Old Town Clinic. Pomysłodawca i założyciel Akademii Dermatoskopii. Kierownik naukowy wielu kursów z zakresu diagnostyki nowotworów skóry.