Z tego artykułu dowiesz się:

• o mikrobiocie skóry,
• o zależności między mikrobiotą a procesem starzenia się,
• jak przywrócić homeostazę mikrobioty skóry.

Jak wspomniano na łamach książki Mikrobiom w kosmetologii, trychologii i dermatologii (Musiał C., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2025), mikrobiota skóry jest jak kostka Rubika, gdzie każdy element stanowi mikroorganizm, pełniący kluczową rolę w zachowaniu jej zdrowia i prawidłowego funkcjonowania. Przykładem na to jest proces starzenia się, a konkretniej hallmarks of aging (López-Otín i wsp., Cell), które stanowią kluczowe cechy i objawy procesu starzenia się na poziomie komórkowym i molekularnym.

Analizując każdą z tych cech, wyróżnić należy dysbiozę mikrobioty, zarówno jelitowej, jak i skórnej. Pod lupę należy wziąć również zmiany zachodzące na poziomie fizjologii skóry i jej ogólnej kondycji, ze szczególnym uwzględnieniem zaburzenia produkcji sebum, zaburzonej bariery hydrolipidowej. Zmiany te związane są z zaburzeniem modulacji sygnalizacji immunologicznej, co jednocześnie wykazuje pośredni związek z ekosystemem skóry. Dodatkowo istotnym aspektem jest przyspieszenie indukcji stanu zapalnego niskiego zapalenia o charakterze przewlekłym (SASP, ang. Senescence-associated secretory phenotype), który powszechnie określany jest mianem inflammaging. Wspomniany SASP jednoznacznie skorelowany jest z senescencją komórkową, czyli starzeniem się komórek. Stąd też kluczowym aspektem okazuje się wzajemne sprzężenie procesu starzenia się z senescencją, a także mikrobiotą skóry. Komplementarne podejście do procesu starzenia się stanowi nowy standard w pielęgnacji skóry.

Komplementarne podejście do procesu starzenia się to nowy standard w pielęgnacji skóry.

Bazując na źródłach naukowych, obserwacje mikrobiologicznie jednoznacznie wskazują na zmniejszenie różnorodności mikrobioty skóry wraz z postępującym procesem starzenia się. Kompozycja mikrobiologiczna ulega zmianom na całym obszarze ciała, zarówno w obrębie twarzy, skóry głowy, jak i tułowia czy reszty ciała. Jednym z przykładów jest obniżenie poziomu Cutibacterium acnes przy jednoznacznym wzroście bakterii oportunistycznych. Co ciekawe, jak wskazali autorzy pracy Aging-Associated Changes in the Adult Human Skin Microbiome and the Host Factors that Affect Skin Microbiome Composition, wyróżnia się także ekspansję patobiontów, co niekiedy wpływa na rozwój stanów zapalnych. Co więcej, odnotowuje się także zmiany na poziomie mykobiomu, ze szczególnym uwzględnieniem populacji Malassezia.

Wśród zmian mikrośrodowiska skóry, które przyczyniają się do dysbiozy mikrobioty, wyróżnia się przede wszystkim zaburzenie bariery naskórkowej, ze szczególnym uwzględnieniem obniżenia poziomu ceramidów. Jednocześnie nasuwa to na myśl zastosowanie takiej pielęgnacji skóry, która wpływać będzie na podwyższenie ich poziomu. Mechanizm ten przyczyniać się będzie do działania wpływającego na prewencję przeciwstarzeniową. Zaburzenia lipidowe, jednoczesne ze spadkiem produkcji sebum, związane są z niedostateczną ilością substratów dla bakterii komensalnych zależnych od lipidów. Nie można pominąć także istoty układu immunologicznego skóry, ze szczególnym uwzględnieniem zaburzenia odpowiedzi immunologicznej, a przede wszystkim procesu immunosenescencji. Mechanizm ten wpływa na populację drobnoustrojów bytujących na skórze poprzez obniżenie produkcji peptydów przeciwdrobnoustrojowych.

Wśród zmian mikrośrodowiska skóry, które przyczyniają się do dysbiozy mikrobioty, wyróżnia się zaburzenie bariery naskórkowej

U podstawy procesu starzenia się skóry leżą mechanizmy komórkowe i molekularne. Jak wskazano w książce Kosmetologia i Trychologia Gerontologiczna. Ujęcie Holistyczne (Musiał C., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2024), oddziaływanie na procesy komórkowe i molekularne zachodzące w skórze wraz z procesem starzenia się stanowią wiodący i kluczowy algorytm postępowania gabinetowego w dobie współczesnej wiedzy i źródeł naukowych. Istotnie wskazano, że mikrobiota oddziaływuje na komórki skóry, ze szczególnym uwzględnieniem komórek odpornościowych, keratynocytów, a także fibroblastów czy macierzy zewnątrzkomórkowej. Co ciekawe, fibroblasty skóry, ze szczególnym uwzględnieniem fibroblastów warstwy brodawkowatej, stanowią współcześnie jeden z najważniejszych celów interwencji przeciwstarzeniowych. Stąd też procedury gabinetowe mające na celu pobudzenie ich aktywności wiodą prym we współczesnej kosmetologii, a także dermatologii czy medycynie estetycznej. Mając jednak na uwadze związek fibroblastów skóry z mikrobiotą, przede wszystkim należy wyróżnić istotę sygnałów zapalnych, takich jak TNF-α, IL-6 czy ekspresja enzymów metaloproteinazy macierzy (MMP, ang. matrix metalloproteinase), które wpływać mogą między innymi na zaburzenie syntezy bądź degradację kolagenu, jak również elastyny. Źródła wskazują również na pośrednie niekorzystne działanie patogenów wobec macierzy pozakomórkowej. Idąc dalej, nie można pominąć procesu senescencji komórkowej. Jak uprzednio wspomniano, komórki starzejące się mogą wydzielać SASP, na które składa się MMP, IL-6 czy IL-1β. W następstwie tego procesu dochodzi do nasilenia procesów zapalnych, a kolejno modyfikacji mikrośrodowiska skóry, na które składa się mikrobiota skóry. W konsekwencji dochodzi do jej dysbiozy. Co ciekawe, zjawisko to działa również w drugą stronę. Zaburzenie mikrobioty skóry może także nasilać proces senescencji komórkowej poprzez stres oksydacyjny. Przewlekła reakcja zapalna związana z wyrzutem wspomnianych cytokin prozapalnych analogicznie może hamować syntezę kolagenu. Mając na uwadze wspomniane w zarysie mechanizmy komórkowe i molekularne, proces pielęgnacji czy zabiegów należy zaprojektować tak, aby w odpowiedni sposób wesprzeć mikrobiotę skóry, która związana jest z kaskadą molekularną przyczyniającą się do indukcji przyspieszonego procesu starzenia się skóry.

Dodatkowo obiecującym kierunkiem badawczym jest korelacja mikrobioty skóry z aktywnością komórek macierzystych, o czym wspomniano w książce Rola komórek macierzystych we współczesnej medycynie estetycznej i kosmetologii (Musiał C., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023). Warto wiedzieć, że dysbioza mikrobioty może wpływać na przedwczesne obniżenie aktywności komórek macierzystych, stanowiących jedno z kluczowych hallmarks of aging, nasilając kolejno kaskadę molekularną związaną ze starzeniem się skóry.

Warto wiedzieć, że dysbioza mikrobioty może wpływać na przedwczesne obniżenie aktywności komórek macierzystych.

Stąd też wspomniana analogia do złożoności kostki Rubika, zaczerpnięta z książki Mikrobiom w kosmetologii, trychologii i dermatologii (Musiał C., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2025), odzwierciedla potrzeby skóry w odniesieniu do szeregu procesów zachodzących w niej, na czele ze starzeniem się. Ciekawą zależnością są zachodzące na jej poziomie sprzężenia zwrotne, zarówno w zakresie dysbiozy mikrobioty, jak i jej korelacji z naruszeniem bariery lipidowej prowadzącej do procesów immunologicznych nasilających jej zaburzenie, również w odniesieniu do osi jelitowo-skórnej. W tym zakresie warta uwagi jest dwukierunkowa komunikacja w zakresie jelit oraz skóry, gdzie oddziałują wobec siebie za pośrednictwem układu immunologicznego. Dodatkowo w praktyce należy wyróżnić istotę zmian na poziomie mikrobioty jelitowej. Proces starzenia się indukuje fenotyp przewlekłego stanu zapalnego o niskim stopniu nasilenia zarówno w odniesieniu do skóry, jak i jelit.

Fokus na mikrobiotę skóry okazuje się nowym standardem w pielęgnacji skóry. Wśród potencjalnych celów terapeutycznych wyróżnia się stosowanie preparatów przywracających homeostazę mikrobiotę skóry, jak i dietę czy suplementację, która stanowi zasadniczy punkt interwencji. Przykład odpowiedniej terapii skórno-jelitowej stanowi doustna probiotykoterapia komplementarna wraz pro- i prebiotyczną pielęgnacją skóry uzupełniającą dotychczasowe działania w zakresie stosowania miejscowych senolityków, modulatorów metabolizmu NAD⁺ czy substancji oddziaływujących na aktywność mitochondrialną. Tego typu algorytm postępowania stanowi synergiczne podejście do złożoności mikrobioty skóry zarówno topikalnie, jak i systemowo. Dodatkowo ciekawym rozwiązaniem jest także prewencyjne stosowanie postbiotyków, czego doskonały przykład, w oparciu o źródła naukowe, stanowi pasteryzowana bakteria Akkermansia muciniphila. Warto pamiętać, że starzenie się skóry jest procesem wieloczynnikowym. Nie tylko lokalnym odnoszącym się do samej tkanki per se, ale przede wszystkim systemowym. Modulacja mikrobioty jelitowej, jak i skóry stanowi innowacyjną strategię slow aging i longevity w oparciu o współczesną naukę.