Z tego artykułu dowiesz się:

• jak działają leki hormonalne,
• jak wpływają na skórę,
• jak dbać o skórę po odstawieniu antykoncepcji.

Stosowanie leków antykoncepcyjnych jest obecnie dość powszechnym zjawiskiem wśród kobiet w wieku rozrodczym. To bardzo często wybór podyktowany chęcią kontroli płodności, lecz również potrzebą zdrowotną. I tu pojawia się pytanie, jak środki hormonalne wpływają na skórę, zarówno w trakcie jej przyjmowania, jak i pod odstawieniu.Szacuje się, że po antykoncepcję hormonalną sięga ponad milion kobiet na świecie, głównie w Europie, Australii i Nowej Zelandii (raport ONZ). W Polsce jest to około 16 proc., tylko 1 proc. mniej korzysta z metod naturalnych (badanie przeprowadzone w roku 2019 w ramach programu „Zdrowa Ona”) – tak niski wskaźnik w naszym kraju prawdopodobnie wynika z obaw przed konsekwencjami zdrowotnymi lub braku edukacji seksualnej.Doustne leki antykoncepcyjne występują w dwóch formach, jedno- lub dwuskładnikowych – te pierwsze zawierają jeden rodzaj hormonu i są nim substancje należące do grupy gestagenów, hamujące owulację, natomiast w środkach dwuskładnikowych obok destagenów znaleźć możemy również estrogeny, które z kolei spowolniają dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego. Poza tym działanie hormonów zawarte w lekach antykoncepcyjnych zmienia skład śluzu szyjkowego i powoduje ścieńczenie endometrium.Wpływ na skóręDo potrzeb zdrowotnych stosowania terapii hormonalnej zalicza się terapię przeciwtrądzikową. Badania naukowe podają, że trądzik pospolity jest częstym powodem, dla którego kobiety w różnym wieku zgłaszają się do lekarza ginekologa po pomoc równie często jak do dermatologa. Według statystyk trądzik pospolity występuje u około 80 proc. kobiet w wieku pomiędzy 15. a 24. rokiem życia i około 3 proc. kobiet w przedziale wieku 35‒44 lata. Z tej liczby prawie 30 proc. kobiet wymaga intensywnego leczenia prowadzonego przez obu specjalistów. Dostępnych jest wiele wyników badań nad skutecznością leczenia trądziku pospolitego terapią hormonalną, zwłaszcza antykoncepcją dwuskładnikową. Doustne tabletki antykoncepcyjne mają wypływ na hamowanie wytwarzania androgenów, a zawarte w nich estrogeny zmniejszają stężenie wolnej frakcji testosteronu.Jak zatem działają na skórę? Składniki w nich zawarte, między innymi dezogestrel, hamują wydzielanie łoju, natomiast inna substancja – norgestymat – zmniejsza objawy trądziku. Obok terapii przeciwtrądzikowej leki antykoncepcyjne stosowane są w leczeniu hirsutyzmu, który bardzo często wpływa destrukcyjnie na samoocenę u kobiet, wywołuje depresję i obniża jakość ich życia. Hormony zawarte w lekach antykoncepcyjnych zmniejszają nadmierne wydzielanie androgenów u kobiet, dzięki czemu hamują zbytni porost włosów, tym samym redukują potrzebę częstej depilacji nawet o połowę.Stosowanie środków antykoncepcyjnych niesie za sobą ryzyko skutków ubocznych – mogą one dotyczyć różnych narządów, między innymi skóry. Przed przepisaniem leków antykoncepcyjnych lekarz ginekolog zbiera wywiad od pacjentki oraz zleca szereg badań kontrolnych – aby, po pierwsze, dobrać odpowiedni lek, a po drugie zmniejszyć ryzyko powikłań. Poza tym kobieta stosująca te środki powinna zgłaszać się co pół roku na wizytę kontrolną do swojego lekarza prowadzącego.Skutki uboczne Do skutków ubocznych dotyczących skóry należy między innymi melazma, ze względu na to, że na błonach melanocytów znajdują się receptory estrogenowe. Pobudzenie ich powoduje wzrost namnażania się melanocytów, a tym samym zwiększenie produkcji barwnika skóry, jakim jest melanina. To z kolei prowadzi do występowania na jej powierzchni przebarwień w postaci melazmy.Są to brązowe plamy o różnym odcieniu i o nieregularnych kształtach, najczęściej występują w miejscach odsłoniętych i narażonych na promieniowanie słoneczne. Melazma jest zaliczana do defektów kosmetycznych, lecz może znacznie obniżać samoocenę kobiety. Obok niej do zmian barwnikowych, które mogą być wywoływane przez antykoncepcję, należy rogowacenie ciemne, które odnotowywane bywa w okolicy pach, pachwin i karku.Melazma jest zaliczana do defektów kosmetycznych, lecz może znacznie obniżać samoocenę kobiety. Obok niej do zmian barwnikowych, które mogą być wywoływane przez antykoncepcję, należy rogowacenie ciemne.Niewiele mówi się o naczyniaku gwiaździstym jako o skutku ubocznym stosowania antykoncepcji – są to łagodne znamiona powstające w wyniku nowotworzenia się naczyń. Za ich powstawanie obwinia się działanie estrogenów, choć ta teoria nie jest do końca potwierdzona badaniami naukowymi. Na pewno za obecność na skórze naczyniaków gwiaździstych w dużej mierze odpowiadają uwarunkowania genetyczne, a stosowanie antykoncepcji hormonalnej może znacznie zwiększyć ich liczbę na skórze. Dlatego w przypadku występowania nasilonych zmian naczyniowch stosowanie środków antykoncepcyjnych powinno być traktowane ostrożnie.Badania przeprowadzane w latach 90. ubiegłego stulecia po części sugerowały wpływ środków antykoncepcyjnych na rozwój niektórych nowotworów skóry – między innymi czerniaka i raka podstawnokomórkowego. Choć analizując literaturę naukową z tamtego okresu można zauważyć, że część publikacji potwierdzała to działanie, to część wręcz przeciwnie – nie dostrzegała żadnego wpływu. Tuż przed rokiem 2000 badacze wysnuli hipotezę, że owszem, leki antykoncepcyjne mogą się przyczyniać do rozwoju czerniaka skóry, ale w przypadku predyspozycji do jego występowania, przy jednoczesnej nadmiernej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe.Kobiety z różnych powodów decydują się po pewnym czasie zrezygnować ze stosowania środków antykoncepcyjnych. W niektórych przypadkach jest to złe samopoczucie, problemy z układem naczyniowym, spadek libido, planowanie ciąży czy wejście w okres menopauzy lub też ustanie problemu zdrowotnego, z powodu którego te leki były zażywane. W zależności od powodu odstawienia środków antykoncepcyjnych pielęgnacja skóry, zarówno w gabinecie kosmetycznym, jak i domowa, powinna być indywidualnie dobrana do bieżących potrzeb skóry oraz stwierdzenia wystąpienia ewentualnych skutków ubocznych.W przypadku stosowania antykoncepcji w celu zmniejszenia zmian trądzikowych należy pamiętać, że jeżeli zmiany miały podłoże hormonalne, po zaprzestaniu antykoncepcji mogą one wykazywać tendencję do ponownego powstawania. Niezwykle ważne jest tu rozsądne postępowanie, polegające na unikaniu nadmiernego złuszczania i wysuszania naskórka preparatami zawierającymi silne kwasy chemiczne oraz środki wysuszające. Dbanie o taką skórę powinno polegać przede wszystkim na utrzymaniu prawidłowego pH naskórka oraz jego naturalnej flory bakteryjnej – do tego celu przydatne będą preparaty oparte na pre- i probiotykach – oraz nawilżanie preparatami o lekkiej konsystencji, aby nie zatykać ujść mieszków włosowych (co zwiększyłoby nadmierne nagromadzenie masy łojowej w mieszkach włosowych i w konsekwencji mogło prowadzić do nawrotu problemu trądziku).Jak dbać o skórę po odstawieniu antykoncepcji?W przypadku zmian barwnikowych powstałych w wyniku stosowania leków antykoncepcyjnych potrzebna będzie terapia przeciw przebarwieniom. Bardzo pomocne będą kwasy o działaniu rozjaśniającym, dobrane indywidualnie do wieku oraz stanu skóry, a także stopnia zaawansowania problemu. W diagnostyce tego przypadku, oprócz wywiadu, bardzo pomocna będzie lampa Wooda, dzięki której możemy określić stopień nasilenia przebarwień, a tym samym – indywidualnego doboru kwasów chemicznych. Jeśli chcemy zdecydować się na terapię aparaturową, skuteczna będzie mezoterapia mikroigłowa z koncentratem, np. z witaminą C, lub też światłoterapia IPL. Nie należy zapominać o poinstruowaniu klientki, jak ważna jest ochrona przeciwsłoneczna i stosowanie preparatów z wysokim filtrem przed każdym wyjściem z domu.Stosowanie antykoncepcji może mieć wpływ na układ naczyniowy, w tym naczyń kapilarnych. Po kilkuletnim jej stosowaniu nasza klientka może borykać się z problemem naczyniowym skóry twarzy – musimy wtedy przede wszystkim kierować się tym, czego dowiemy się w trakcie wywiadu kosmetycznego.Czy jest to rumień napadowy, czy delikatny rumień utrzymujący się przez cały czas? A może towarzyszą temu również jakieś subiektywne odczucia – co świadczyć by mogło o tym, że mamy do czynienia nie tyle ze skórą naczyniową, ile stała się ona wrażliwa. W zależności od rodzaju problemu naczyniowego możemy zastosować tutaj różne środki: od preparatów kosmetycznych w postaci koncentratów do zaaplikowania sonoforezą, po mezoterapię bezigłową czy jonoforezę – na bazie wyciągów z kasztanowca, hesperydyny, witaminy C czy trokserutyny – lub też zaproponować terapię z wykorzystaniem polichromatycznego światła IPL z filtrem 590 nm, które skutecznie niweluje rumień.Nie możemy zapominać, że obok terapii w gabinecie kosmetycznym niezwykle ważna jest prawidłowo dobrana pielęgnacja domowa. Dlatego też musimy w trakcie wizyty w naszym salonie poinstruować klientkę, w jaki sposób powinna pielęgnować skórę w domu, jakich kosmetyków używać, a jakich powinna unikać. Musimy pamiętać, że każda skóra jest inna i inaczej może reagować na środki antykoncepcyjne. W niektórych przypadkach może być potrzebna konsultacja z lekarzem dermatologiem i wspólne działanie na rzecz klientki.