Skóra głowy a skóra twarzy – powiązania problemów skórnych i pielęgnacji

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie mechanizmy biologiczne łączą skórę głowy i twarzy,
• Dlaczego problemy skóry głowy i twarzy często współwystępują,
• Jak planować skuteczną pielęgnację obu stref.

Korelacja między typem skóry głowy, a typem skóry twarzy wynika z podobnych mechanizmów regulujących produkcję sebum,  poziom nawilżenia skóry i funkcjonowanie bariery hydrolipidowej. Wynika to ze współzależności skóry głowy i stanu skóry twarzy a  mechanizmy  biologiczne, które za to odpowiadają to:

• regulacja hormonalna (menopauza, ciąża, zaburzenia tarczycy, poziom kortyzolu, prolaktyny, insulina)Dla przykładu nadmiar androgenów, mogą zwiększać produkcję sebum zarówno na twarzy jak i na głowie.
• regulacja stresu przewlekłego
• mikrobiom jelitowy i skórny
• odżywiania, zmiany klimatyczne  wpływają na obie strefy, choć w różnym stopniu i powodować mogą różne objawy. Czynniki zewnętrzne – używanie nieodpowiednich kosmetyków, dieta – styl

Nie jest to zasadnicze że typ skóry twarzy jest taki sam jak skóry głowy. Wszystko zależy od wspólnych mechanizmów wpływających na stan skóry, ale również od nawyków pielęgnacyjnych. Często tłusta skóra głowy idzie w parze tłustą skórą głowy podobnie tyczy się to suchej skóry. Jednak bywa i tak, że mając suchą skórę twarzy podopieczni borykają się z przetłuszczająca się skórą głowy lub też odwrotnie.
Nadaktywność gruczołów łojowych na owłosionej skórze głowy często jest spotykane z występowaniem trądziku. Nadmiar sebum na skórze głowy sprzyja przetłuszczaniu się włosów, łupieżowi tłustemu oraz łojotokowemu zapaleniu skóry, a zmiany ŁZS, również mogą występować na się twarzy.

Kolejnym mechanizmem łączącym skórę głowy i skórę twarzy jest reakcja na stres i regulacja hormonalna. Szczególnie androgeny regulują funkcjonowanie gruczołów łojowych w obu tych obszarach. Zmiany hormonalne ,które zachodzą w okresie menopauzy, podczas ciąży i po porodzie oraz przy chorobach tarczycy mogą powodować przetłuszczanie się albo suchość zarówno skóry głowy, jak i twarzy. Badania wskazują, że nadprodukcja sebum jest regulowana hormonalnie, co oznacza, że zarówno skóra głowy, jak i twarzy może reagować podobnie na zmiany w poziomie hormonów, np. androgenów.

Mikrobiom i występujące stany zapalne to również mechanizm odpowiadający za stan skóry i na twarzy i na skórze głowy. Choroby, takie jak AZS (Atopowe Zapalenie Skóry) czy ŁZS (łojotokowe zapalenie skóry), często obejmują zarówno owłosioną skórę głowy, jak skórę twarzy (np. okolice brwi lub małżowin usznych a nawet cały obszar twarzy.

Podobieństwa i różnice owłosionej skóry głowy a skóra twarzy

Skóra owłosionej skóry głowy skóra twarzy należy do tego samego typu tkanki – skóry właściwej i naskórka – ale różni się gęstością gruczołów łojowych, mieszków włosowych oraz ekspozycją na czynniki zewnętrzne. 
Mimo powiązań pomiędzy obszarami skóry głowy a skóry twarzy, skóra głowy różni się m.in obecnością ilości włosów, które tworzą ciepłe i wilgotne środowisko, które sprzyja namnażaniu się drobnoustrojów (np. Malassezia), co prowadzi m.in do problemów z występowaniem łupieżu i ŁZS. Nieodpowiednia pielęgnacja skóry głowy w tym przypadku może przyczynić się do zmian trądzikowych w okolicy – skóra głowy- skóra twarzy, czoło i skronie. Obecność włosów sprawia, że skóra głowy jest mniej narażona na bezpośrednie działanie promieni UV ale bardziej podatna na nagromadzenie produktów pielęgnacyjnych i trudniejsze oczyszczanie. Natomiast skóra twarzy jednak jest bardziej narażona na promieniowanie, łatwiej ją oczyścić, aczkolwiek też narazić na spowodowanie zaburzonego funkcjonowania skóry w wyniku zbyt częstego i agresywnego oczyszczania. Ma to również wpływ na jej mikrobiom i skłonność do powstawania problemów zapalnych.

Atopowe zapalenie skóry głowy a AZS obejmujące skórę twarzy

Mechanizm powstawania Atopowego zapalenia skóry (AZS) nie jest do końca znany. Niemniej egzema ta ma ścisły związek z barierą skóry, mikrobiotą i systemem immunologicznym. Mutacje filagryny, która wchodzi w skład bariery skórnej, również są kluczowe w przypadku występowania AZS zarówno na owłosionej skórze głowy i twarzy.

Objawy AZS skóry głowy to m.in. zaczerwienie skóry głowy, silny świąd, sucha skóra a nawet wykwity wysiękowe i suche łuski. Egzema ta wpływa na niedostateczne odżywienie cebulek. W związku z tym może dojść do wzmożonego wypadania włosów. Atopowe zapalenie charakteryzuje się zmianami skórnymi na ciele w tym na twarzy. Reagować może też zaczerwieniem i swędzeniem, nadmierną wrażliwością i suchością.

Możliwości terapeutyczne w pielęgnacji skóry twarzy i skóry głowy

Pielęgnacja skóry głowy w pewnych schematach jest podobna do pielęgnacji skóry twarzy. Oczyszczanie skóry głowy jest istotnym etapem w pielęgnacji i powinno być delikatne z dopasowanymi składnikami do stanu skóry głowy. W przypadku przetłuszczającej się skóry głowy warto zalecać szampon ze składnikami takie jak: pokrzywa, zielona herbata, lukrecja, siarka oraz pirotynian cynku. To składniki wykazujące działanie seboregulujące. Dbając przy tym o nawilżenie i wspieranie bariery lipidowej skóry głowy ważnymi substancjami w pielęgnacji przetłuszczającej się skóry głowy jest mocznik 10%, pantenol, alantoina oraz kwas hialuronowy, tokoferol, ektoina. Wymienione substancję są także zalecane w przypadku suchej skóry zarówno głowy i twarzy.

Podobnie jak w przypadku skóry twarzy, skórę głowy powinna być regularnie złuszczana, najlepiej za pomocą peelingów enzymatycznym przeznaczonych do skóry głowy i opierających się m.in. na papainie, bromelainie lub dyni. W zastosowaniu są również peelingi kwasowe z odpowiednim stężeniem.

Zarówno w pielęgnacji skóry twarzy i skóry głowy unikamy peelingów ziarnistych oraz kosmetyków o ciężkich formułach.

W przypadku występowania Atopowego Zapalenia Skóry (AZS) zarówno na skórze głowy i na skórze twarzy istotne jest stosowanie emolientów, które będą mieć działanie zarówno łagodzące, przeciwzapalne oraz regenerujące i przeciwświądowe. Dodatkowo substancje okluzyjne i to połącznie zapewni odpowiedni poziom nawilżenia. Szampony oraz preparaty myjące do skóry twarzy jak i kremy powinny działać nawilżająco – natłuszczająco. Istotną substancją aktywną jest polidokanol, który jest składnikiem bezpiecznym i ma działanie przeciwświądowe.

Zarówno w pielęgnacji skóry głowy i pielęgnacji skóry twarzy zalecane jest stosowanie wody termalnej nisko i średnio zmineralizowanej, która wspomaga pielęgnację poprzez dzianie przeciwzapalne, przeciwświądowe oraz nawilżające. Zrozumienie, że skóra głowy to przedłużenie skóry twarzy, pozwala stosować podobne zasad pielęgnacyjne w tym: unikanie agresywnych detergentów, odpowiednie nawilżanie, nie tylko okluzja, dopasowane składniki aktywne w raz z ochroną bariery lipidowej.

W kosmetologicznym wywiadzie i karcie klienta warto umieścić pytania odnoszące się do stanu skóry głowy. Może pomóc to w ułożeniu planu pielęgnacyjnego oraz wywnioskowaniu dlaczego niektóre zmiany występują w danym miejscu na skórze twarzy.

Bibliografia:

1. Rook, A., & Wilkinson, D. S. (2010). Textbook of Dermatology. Wiley-Blackwell.  
   Grice, E. A., & Segre, J. A. (2011). The skin microbiome. Nature Reviews 2.
2. Microbiology, 9(4), 244-253. DOI: 10.1038/nrmicro2537.  
3. Draelos, Z. D. (2018). Cosmetic Dermatology: Products and Procedures. Wiley-Blackwell.
4. Borda, L. J., & Wikramanayake, T. C. (2015). Seborrheic dermatitis and dandruff: A comprehensive review. Journal of Clinical and Investigative Dermatology, 3(2). DOI: 10.13188/2373-1044.1000019 

5.Red. Nauk D. Wcisło-Dziadecka, Podstawy kosmetologii leczniczej, PZWL, Warszawa, 2022.

6. C. Musiał. Trychologia kosmetologiczna i lekarska, PZWL, Warszawa, 2022.