Z tego artykułu dowiesz się:

• jak zanieczyszczenia środowiska wpływają na stan skóry,
• jaki jest związek między szkodliwymi substancjami a odwodnieniem skóry,
• co wpływa na nasilenie dermatoz skóry.

Rosnąca z roku na rok ekspozycja na skażenia środowiskowe wywołuje negatywne skutki dla skóry, która jest narażona na promieniowanie ultrafioletowe (UVR) i zanieczyszczenia powietrza, takie jak: wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), lotne związki organiczne (LZO), cząstki stałe (PM), tlenki, ozon (O3) i dym papierosowy. Choć skóra działa jak bariera fizjologiczna przed wywołującymi procesy utleniania chemicznymi i fizycznymi zanieczyszczeniami, długotrwałe lub powtarzające się narażenie na ich wysoki poziom może mieć poważne konsekwencje. Do najczęstszych możemy zaliczyć: odwodnienie i uwrażliwienie, przyspieszone starzenie się skóry, przebarwienia, jak również nasilenie dermatoz skórnych – jak, przykładowo, atopowe zapalenie skóry (AZS), łuszczyca czy trądzik.Odwodnienie i uwrażliwieniePierwszym celem zanieczyszczeń, takich jak tlenki azotu i ozon, staje się warstwa rogowa naskórka, która zawiera wysoki poziom nienasyconych kwasów tłuszczowych i lipidów, z wytworzeniem RFT. Badania podają, że O3 może powodować uszkodzenia naskórka, obniżać poziom przeciwutleniaczy – do których zaliczyć można tokoferol czy kwas askorbinowy – oraz zwiększać poziom dialdehydu migdałowego (MDA), jako produktu peroksydacji lipidów.Oznacza to powstawanie toksycznych metabolitów o działaniu mutagennym lub indukującym śmierć komórki. Ubytek lub redukcja lipidów osłabia z kolei funkcje barierowe, co w rezultacie zwiększa TEWL, jak również umożliwia zanieczyszczeniom i innym czynnikom drażniącym, np. patogenom, penetrowanie w głąb skóry. Prowadzi to do aktywizacji mediatorów prozapalnych, wywołując objawy stanu zapalnego, w tym miejscowe rozszerzenie naczyń krwionośnych i włosowatych.Dlatego też osoby zamieszkujące obszary wysoce zanieczyszczone zmagają się często z odwodnieniem, a także objawami uwrażliwienia: zaczerwienieniem, świądem czy rozgrzaniem skóry.Przyspieszone starzenie się skóryTempo starzenia się skóry determinowane jest nie tylko przez geny. Badania wykazują, że ponad 50 proc. widocznych oznak starzenia się spowodowanych jest czynnikami środowiskowymi i stylem życia, czyli indywidualnym ekspozomem. Zarówno UVR, jak i substancje wchodzące w skład zanieczyszczeń powietrza, takie jak WWA oraz cząstki stałe zanieczyszczeń PM, przyczyniają się do powstawania reaktywnych form tlenu (RFT).Organizm do pewnego momentu radzi sobie z nimi za pomocą przeciwutleniaczy, naturalnie występujących w ciele. Jednak w miarę postępowania procesów starzenia i kumulowania RFT te naturalne rezerwy maleją, co powoduje stres oksydacyjny i znaczne uszkodzenia struktur komórkowych. Kolagen jest białkiem podatnym na ten proces, co powoduje jego uszkodzenie, aktywację metaloproteinaz macierzy zewnątrzkomórkowej, a w konsekwencji – fragmentację oraz powstawanie wiązań krzyżowych, co znacznie zaburza regularność struktury przestrzennej skóry właściwej.Pierwszym celem zanieczyszczeń, takich jak tlenki azotu i ozon, staje się warstwa rogowa naskórka, która zawiera wysoki poziom nienasyconych kwasów tłuszczowych i lipidów.Przewlekły atak zewnętrzny ze strony czynników ekspozomu może również wywołać chroniczny stan zapalny o niskim stopniu nasilenia, który z czasem może się jednak nasilać, sukcesywnie niszcząc skórę i jej układ odpornościowy. Zjawisko to, określane mianem „inflammaging”, jest siłą napędową starzenia się skóry.Przeprowadzone badania wykazują znaczącą korelację między zanieczyszczeniem PM a zewnętrznymi objawami starzenia, takimi jak bruzdy nosowo-wargowe, zmarszczki oraz plamy pigmentacyjne. W innym badaniu udowodniono, że ekspozycja na ozon skutkuje zwiększoną aktywnością metaloproteinaz macierzy (MMP), odpowiedzialnych za degradację białek strukturalnych, co ma związek z zewnątrzpochodnym starzeniem się skóry.PrzebarwieniaProces zapalny wywoływany przez zanieczyszczenia pobudza keratynocyty do uwalniania miejscowych hormonów: prostaglandyn i leukotrienów, które stymulują dendrytogenezę melanocytów. W konsekwencji wyższe poziomy melaniny zostają przeniesione i zdeponowane w obszarach objętych stanem zapalnym. Co więcej, mediatory prozapalne są regulowane i skorelowane z produkcją α-MSH, która wykazuje działanie przeciwzapalne i jest produkowana lokalnie przez tkanki. Równocześnie jednak jest białkiem sygnałowym, odpowiedzialnym za stymulowanie produkcji eumelaniny. Skutkuje to występowaniem przebarwień pozapalnych.Badania przeprowadzone w Niemczech przez zespół dermatologów oceniły związek pomiędzy przebarwieniami skóry a zanieczyszczeniem powietrza. Wzrost ilości sadzy oraz cząstek stałych zanieczyszczeń, wytwarzanych przez ruch uliczny powiązano z 20-procentowym wzrostem liczby plam soczewicowatych na czole i policzkach. Zwiększone ilości cząsteczek pochodzących ze spalin zwiększały o 16 proc. występowanie tego rodzaju przebarwień na czole oraz o 17 proc. na policzkach.Nasilenie dermatoz skórnychCzęstość występowania atopowego zapalenia skóry w ciągu ostatnich kilku dekad stale w Europie wzrastała, a niektóre badania wskazują na wyższą częstość występowania tej dermatozy u dzieci zamieszkujących obszary o wysokim zanieczyszczeniu powietrza. Większość z nich działa jako niespecyficzne czynniki drażniące, a także jako immunomodulatory, prowadząc do podwyższonego poziomu całkowitego IgE w surowicy.W toku prowadzonych w Niemczech badań wykazano związek między częstością występowania AZS w regionach o dużym zanieczyszczeniu związkami siarki oraz azotu. Wyniki na hodowanych keratynocytach potwierdziły ponadto, że ekspozycja na LZO zwiększa poziom cytokin, co może sprzyjać rozwojowi reakcji zapalnych i/lub alergicznych, w tym właśnie atopowego zapalenia skóry. W innym badaniu narażenie na troposferyczne O3 było obserwowane pod kątem związku z pokrzywką, egzemą i kontaktowym zapaleniem skóry.Dym papierosowy powiązano w badaniach z łuszczycą. Metaanaliza badań częstości występowania, obejmująca łącznie ponad 140 tysięcy pacjentów z łuszczycą, wykazała związek między tą dermatozą a aktualnym lub wcześniejszym paleniem tytoniu. WWA z kolei mogą prowadzić do występowania zmian trądzikowych. Trądzik chlorowy jest ogólnoustrojową, toksyczną chorobą, spowodowaną narażeniem na chlorowcowane węglowodory aromatyczne, i charakteryzuje się występowaniem zmian zapalnych oraz niezapalnych umiejscowionych na bocznej powierzchni szyi, za uszami oraz w okolicach oczu.Ponieważ ilość oddziałujących na skórę zanieczyszczeń powietrza każdego dnia radykalnie rośnie, pogłębiony wywiad z klientem, obejmujący czynniki związane z ekspozomem, pozwoli określić jego indywidualne ryzyko narażenia. Uświadomienie go o czynnikach ryzyka, nakłonienie do zmiany szkodliwych nawyków codziennego życia oraz zastosowanie spersonalizowanego programu terapeutycznego oraz schematu pielęgnacji domowej to klucz do holistycznej opieki i pełnej satysfakcji klienta.