Z tego artykułu dowiesz się o:

• procesie biosyntezy melanin,
• czynnikach wywołujących hiperpigmentację,
• profilaktyce przebarwień.

Hiperpigmentacja skóry to ważny i powszechny problem estetyczny wynikający z procesów zachodzących zarówno w samej skórze, jak i całym organizmie. W oczywisty sposób istotną rolę w wystąpieniu zmian pigmentacyjnych odgrywają melanocyty – wyspecjalizowane komórki skóry realizujące funkcję biosyntezy barwników skóry, czyli melanin.Melanocyty są komórkami pochodzenia neuroektodermalnego, a ich migracja i różnicowanie są regulowane poprzez oddziaływanie z innymi komórkami skóry, takimi jak fibroblasty, co może przekładać się na anatomiczne zróżnicowanie gęstości melanocytów. Przykładem jest różnica w pigmentacji wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni dłoni. Pigmentacja dotyczy też włosów i oczu, a także protekcji głębiej położonych tkanek, jednak to barwniki występujące w skórze stanowią pierwszą linię obrony przed promieniowaniem i, co zrozumiałe, przyciągają największą uwagę. Melaniny odgrywają rolę ochronną przed niszczącym działaniem promieniowania ultrafioletowego, jednak są także zmiataczem wolnych rodników i pełnią funkcję antyoksydacyjną.Biosynteza melanin jest realizowana w melanocytach, czyli organellach melanosomów. Istotnym enzymem w szlaku syntezy jest tyrozynaza, katalizująca reakcje, w których jest przekształcana w L-DOPA, a następnie w DOPA-chinon. W cyklu kolejnych reakcji wytwarzane są melaniny, takie jak eumelaniny (DHI i DHICA-melanina) oraz feomelaniny.Proces biosyntezy melanin, a w rezultacie pigmentacji tkanek, jest warunkowany przez promieniowanie UV. Istotną rolę odgrywają cytokiny i czynniki wzrostu: hormon stymulujący melanocyty (a-MSH), czynnik martwicy nowotworu (TNF-a) i endotelina. Melanocyty wraz z keratynocytami tworzą strukturę nazywaną po angielsku: epidermal-melanin unit (EMU), gdzie melanocyty, transportując melanosomy do sąsiadujących keratynocytów, zapewniają ich pigmentację. Mając na uwadze te złożone zależności warunkujące syntezę i dystrybucje melanin, należy zdawać sobie sprawę, że każde zaburzenie równowagi pomiędzy różnymi typami komórek skóry może prowadzić do nieprawidłowej pigmentacji naskórka.Czynniki wywołująceCzynniki te mogą mieć różnorodną naturę. Przebarwienia wrodzone są uwarunkowane genetycznie, choć i one zależą od czynników zewnętrznych. W przypadku przebarwień nabytych o ich wystąpieniu decydują czynniki zewnętrzne. Do hiperpigmentacji genetycznych zaliczamy piegi, plamy soczewicowate oraz inne hiperpigmentacje, na przykład zlokalizowane w okolicy oczodołów. Przebarwienia na tle hormonalnym mogą powstawać w związku ze stosowaniem terapii antykoncepcyjnej i innych terapii hormonalnych, ciążą, a także zaburzeniami miesiączkowania oraz menopauzą. Do hiperpigmentacji hormonalnych zaliczamy ostudę oraz melanozę Riehla. Czynniki mechaniczne także mogą przyczyniać się do powstania przebarwień.Kolejną kategorią czynników wywołujących hiperpigmentacje jest stan zapalny. Hiperpigmentacje pozapalne występują jednak częściej u osób z ciemnym fototypem skóry. Ich charakter może być zarówno wewnątrzpochodny, jak i zewnątrzpochodny. Do czynników endogennych możemy zaliczyć: trądzik pospolity, łuszczycę, atopowe zapalenie skóry, toczeń rumieniowaty, łupież różowaty, liszaj płaski, twardzinę oraz wyprysk. Czynniki egzogenne związane są z reakcją uczuleniową, ale także ukąszeniami owadów, zabiegami kosmetologicznymi i dermatologicznymi oraz oparzeniami skóry.Kiedy mamy do czynienia z przebarwieniami skóry, pojawia się naturalne pytanie o środki zaradcze. Współczesna kosmetologia dysponuje wieloma środkami i terapiami pozwalającymi na niwelowanie zmian pigmentacyjnych. Niestety, nie można zapominać o tym, że złożony mechanizm pigmentacji, w połączeniu z tłem jego zaburzeń, powoduje częste nawracanie niepożądanych zmian. W związku z tym, aby osiągnąć oczekiwane efekty, potrzebny jest często bardziej złożony i zwykle dłuższy schemat leczenia.Ważna jest profilaktyka Podstawową grupą substancji stosowanych w profilaktyce i terapii przebarwień są inhibitory ważnego enzymu kontrolującego szlak przemian prowadzących do wytworzenia melanin, czyli tyrozynazy. Istotną grupą inhibitorów są związki fenolowe, takie jak hydrochinon, arbutyna czy ich pochodne. Jednak ze względu na obserwowane działania niepożądane niektóre z tych substancji są wycofywane z kosmetyków. Nowe generacje inhibitorów tyrozynazy często są peptydami lub peptydomimetykami. Wśród takich substancji znajdują się peptydy wpływające na przekazywanie sygnału poprzez szlak melanotropiny i endoteliny. Inną grupą są substancje chelatujące, ze względu na to, że tyrozynaza jest metaloenzymem zawierającym w centrum aktywnym jon miedzi. Przykładem takiego związku jest kwas kojowy. Kolejną grupą są substancje wpływające na transfer melanosomów, takie jak niacynamid. Substancja ta nie tylko hamuje proces pigmentacji, ale także ma działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne.Pomocą w przypadku zaburzeń hiperpigmentacyjnych mogą być takie terapie jak: mikrodermabrazja, krioterapia, laseroterapia czy mikronakłauwanie. Uzupełnieniem tych terapii powinno być stosowanie odpowiedniej ochrony za pomocą filtrów przed promieniowaniem UV.Bibliografia