Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie jest działanie retinoidów na skórę,
• o nowych regulacjach Unii Europejskiej dotyczących stosowania witaminy A,
• jakie są terminy przejściowe dla producentów branży kosmetycznej.

Retinoidy to grupa związków chemicznych będących pochodnymi witaminy A, które od wielu lat znajdują szerokie zastosowanie w dermatologii i kosmetologii. Mają nieoceniony wpływ na poprawę kondycji skóry, działają przeciwstarzeniowo, przeciwtrądzikowo, depigmentacyjnie i antyoksydacyjnie. Ze względu na ich wszechstronność i popularność w branży kosmetycznej, wiele osób sięga po produkty zawierające te substancje.


Stosowanie retinoidów wiąże się jednak również z ryzykiem podrażnień, a ich nadmierne użycie może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych. W odpowiedzi na te obawy Unia Europejska wprowadziła nowe regulacje, mające zapewnić bezpieczne stosowanie retinoidów w kosmetykach.




Retinoidy – skuteczne, ale wymagające ostrożności


Retinoidy są składnikami, które wykazują silne działanie na skórę. Najbardziej popularne formy stosowane w kosmetykach to retinol, retinal i estry retinylu (palmitynian i octan).


Retinoidy stymulują regenerację skóry, przyspieszają odnowę komórek, a także wspomagają produkcję kolagenu i elastyny – co przekłada się na redukcję zmarszczek, poprawę elastyczności ciała i walkę z trądzikiem.


Ze względu na intensywność działania retinoidy mogą jednak powodować podrażnienia skóry, zwłaszcza u osób z wrażliwą cerą lub niewłaściwie dobranym stężeniem substancji aktywnych. Dlatego ważne, aby produkty z retinoidami były stosowane w odpowiednich dawkach, zgodnie z zaleceniami producenta. Używanie kosmetyków zawierających retinoidy wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza w początkowym okresie ich wprowadzania do codziennej pielęgnacji.


Nowe regulacje Unii Europejskiej


W opinii z 2016 r. Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) stwierdził, że stosowanie witaminy A jest bezpieczne, ale uznał też, że ogólne narażenie populacji na witaminę A może przekroczyć górny poziom spożycia ustanowiony przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Nadmiar tej witaminy, pochodzącej zarówno z żywności, suplementów, jak i kosmetyków, prowadzi do problemów zdrowotnych, szczególnie dla 5 proc. populacji, które jest najbardziej narażone.


Z kolei w październiku 2022 r. SCCS potwierdził, że witamina A stosowana w kosmetykach jest bezpieczna – o ile jej stężenie nie przekracza określonych limitów. W emulsjach do ciała substancja ta (w postaci retinolu, retinylu acetate i retinylu palmitate) może występować w maksymalnym stężeniu do 0,05 proc. równoważnika retinolu (RE), natomiast w innych produktach niespłukiwanych i spłukiwanych – do 0,3 proc. RE.


Warto zwrócić uwagę na pojęcie ekwiwalentu retinolu (RE), które odnosi się do przelicznika różnych form witaminy A na jej aktywną postać, czyli retinol. To jednostka używana do ujednolicenia stężenia tej witaminy pochodzącej z różnych źródeł, w przeliczeniu na równoważnik retinolu – najbardziej aktywną biologicznie formę witaminy A. Dzięki temu łatwiej jest ocenić całkowitą ilość witaminy A dostarczanej do organizmu.


Produkty kosmetyczne z witaminą A powinny zawierać również ostrzeżenia „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie” dla osób, które mogą przyjmować wysokie dawki tej witaminy z innych źródeł, tj. z żywności i suplementów diety – tak, aby przestrzec je o możliwości nadmiernego nagromadzenia retinolu w wyniku stosowania takich związków.


4 kwietnia 2024 roku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 dotyczące m.in. stosowania witaminy A oraz jej pochodnych w kosmetykach. Zmiany te zostały wprowadzone w ramach zmieniającego[1]  rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009, regulującego kwestie związane z bezpieczeństwem produktów kosmetycznych.


W przypadku retinoidów, takich jak retinol, retinyl acetate i retinyl palmitate, nowe przepisy nakładają istotne ograniczenia w odniesieniu do ich stężenia w kosmetykach. Rozporządzenie wprowadza ograniczenia w stosowaniu tych składników w stężeniach do:

• • 0,05 proc. równoważnika retinolu (RE) w emulsjach do ciała,

• • 0,3 proc. równoważnika retinolu (RE) w pozostałych produktach, zarówno spłukiwanych, jak i niespłukiwanych.

Terminy przejściowe


Dla producentów kosmetyków zawierających retinoidy rozporządzenie przewiduje pewne okresy przejściowe. Od 1 listopada 2025 r. obowiązywać będzie zakaz wprowadzania do obrotu produktów niespełniających nowych wymogów dotyczących stężenia i oznakowania retinoidów. Natomiast od 1 maja 2027 r. będzie obowiązywać zakaz udostępniania na rynku tych produktów.


Zmiany te mają zapewnić, że produkty kosmetyczne dostępne na rynku będą bezpieczne dla konsumentów, a jednocześnie skuteczne w swoim działaniu. Dla branży kosmetycznej oznacza to konieczność dostosowania się do nowych wytycznych i opracowanie formuł, które spełniają wymagania prawne. Zgodnie z zapowiedziami ograniczenie to obejmie wszystkie produkty kosmetyczne, w tym te profesjonalne, używane w gabinetach. Nawet jeśli są one używane przez profesjonalistów w kontrolowanych warunkach, retinol i jego pochodne nie mogą być w nich stosowane w stężeniach wyższych niż te określone.


Wpływ nowych regulacji na konsumentów


Wprowadzone regulacje mają na celu ochronę konsumentów przed negatywnymi skutkami nadmiernego stosowania retinoidów. Nadmierne stosowanie retinoidów lub łączenie ich z innymi źródłami witaminy A może prowadzić do hiperwitaminozy, czyli nadmiaru witaminy A w organizmie.


Hiperwitaminoza z kolei może objawiać się problemami skórnymi, wypadaniem włosów, bólem stawów, a w skrajnych przypadkach – nawet uszkodzeniem wątroby.


Ograniczenia dopuszczalnego stężenia oraz obowiązek umieszczania ostrzeżeń na opakowaniach kosmetyków z retinoidami to krok w stronę bardziej świadomego i odpowiedzialnego korzystania z produktów zawierających witaminę A. Nowe przepisy to jednak zmiany dla wszystkich. Dla konsumentów wprowadzą większą ochronę przed potencjalnymi skutkami ubocznymi nadmiernego stosowania retinoidów. Dla producentów z kolei oznaczają konieczność dostosowania kosmetyków do nowych wymogów prawnych, czyli wprowadzenia zmian w ich formułach.