Z tego artykułu dowiesz się:

• czym są antyoksydanty i jak działają na organizm oraz skórę,
• jakie składniki antyoksydacyjne warto wprowadzić do diety i pielęgnacji,
• dlaczego naturalne źródła antyoksydantów są lepsze niż suplementy.

Coraz częściej w publikacjach lekarzy, dietetyków, a także kosmetologów pojawia się termin „antyoksydanty”. Co on oznacza? W skrócie są to związki chemiczne, które neutralizują wolne rodniki, co przekłada się na prawidłowe funkcjonowanie organizmu.Polifenole mają działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Znajdują się głównie w owocach, warzywach, herbacie czy winie. Źródło: Istock_istockphoto-inaquimAntyoksydanty mogą być zarówno endogenne (biogenne, czyli produkowane przez organizm), jak i egzogenne (pochodzące ze źródeł zewnętrznych, np. pożywienia). Wśród najważniejszych dla zdrowia antyoksydantów wyróżnia się m.in.:

• witaminy antyoksydacyjne, takie jak witamina C (kwas askorbinowy) – rozpuszczalna w wodzie substancja, która neutralizuje ROS i wspomaga regenerację innych antyoksydantów, takich jak witamina E; czy wspomniana witamina E (tokoferole) – rozpuszczalna w tłuszczach i odgrywająca kluczową rolę w ochronie błon komórkowych przed uszkodzeniem przez rodniki tlenowe;
• karotenoidy – pigmenty roślinne (np. beta-karoten, luteina, zeaksantyna) wykazujące właściwości antyoksydacyjne, które neutralizują ROS, a także wspomagają ochronę wzroku;
• polifenole – szeroka grupa związków występujących w roślinach (np. flawonoidy, resweratrol), które wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Znajdują się głównie w owocach, warzywach, herbacie czy winie;
• glutation – tripeptyd (zbudowany z aminokwasów: glutaminowego, cysteiny i glicyny) jest jednym z najsilniejszych endogennych antyoksydantów w organizmach zwierzęcych. Bierze udział w detoksykacji, a także regeneracji innych antyoksydantów.

Antyoksydanty mają za zadanie zmiatać reaktywne formy tlenu i azotu, do których zaliczamy też wolne rodniki. Należy jednak wspomnieć, iż te ostatnie powstają również fizjologicznie – wolnym rodnikiem jest tlenek azotu, a także tlen, a ich źródłem są głównie mitochondria.Problem pojawia się, kiedy ilość reaktywnych form tlenu i azotu przewyższa ilość antyoksydantów w mikrośrodowisku komórkowym i pozakomórkowym – wtedy mówimy o stresie oksydacyjnym. Stres oksydacyjny jest wspólnym mianownikiem dla wielu patologii (takich jak choroby neurozwyrodnieniowe, nowotworowe albo cukrzyca), ale również dla dermatoz czy starzenia się.Stres oksydacyjny jest wspólnym mianownikiem dla szeregu patologii (takich jak choroby neurozwyrodnieniowe, nowotworowe albo cukrzyca), ale również dla dermatoz czy starzenia się.Mechanizmy działania antyoksydantówWyróżnia się kilka mechanizmów działania antyoksydantów:

• donacja elektronu, co powoduje stabilizację reaktywnego rodnika. Antyoksydanty działają przede wszystkim poprzez oddanie swojego elektronu (lub atomu wodoru) reaktywnemu rodnikowi;
• zapobieganie powstawaniu nowych rodników poprzez chelatowanie metali przejściowych (np. żelaza czy miedzi), które mogą katalizować reakcje generujące reaktywne formy azotu;
• regeneracja innych antyoksydantów, które zostały zużyte w reakcji z rodnikami. Niektóre antyoksydanty pomagają odtwarzać inne substancje przeciwutleniające, które zostały uprzednio wykorzystane do neutralizacji ROS. Przykładowo, witamina C regeneruje tokoferol (witaminę E) po tym, jak ta ostatnia przekazała elektron wolnemu rodnikowi, co pozwala witaminie E na ponowne działanie antyoksydacyjne w ochronie komórek;
• modulacja szlaków sygnalizacyjnych – niektóre antyoksydanty mogą wpływać na wewnętrzne szlaki sygnalizacyjne w komórkach, które są aktywowane w odpowiedzi na stres oksydacyjny;
• neutralizacja produktów pośrednich – w procesach utleniania powstają nie tylko rodniki tlenowe, ale również ich pośrednie formy, takie jak nadtlenek wodoru (H₂O₂);
• ochrona błon komórkowych.

Mimo że antyoksydanty mają korzystny wpływ na zdrowie, ich nadmierne przyjmowanie (zwłaszcza w postaci suplementów) może prowadzić do zaburzeń w równowadze redoks organizmu i potencjalnie zwiększać ryzyko niektórych chorób.Z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania organizmu najkorzystniejsze jest spożywanie naturalnych źródeł antyoksydantów w postaci zróżnicowanej diety, bogatej w warzywa, owoce, orzechy i nasiona.Kosmetyki antyoksydacyjneKiedy rozważamy zewnętrzne zastosowanie antyoksydantów (podanie na skórę), nasuwa się jednak pytanie o kosmetyki antyoksydacyjne. Pomagają one w walce z oznakami starzenia i poprawiają kondycję skóry. Najczęściej stosowane w nich substancje to: witamina C, witamina E, koenzym Q10, kwas ferulowy, resweratrol czy ekstrakty roślinne (np. zielona herbata, granat). Ich działanie polega na neutralizowaniu wolnych rodników powstających wskutek ekspozycji skóry na promieniowanie UV, zanieczyszczenia środowiska i innych czynników stresowych. Dzięki temu skóra staje się bardziej jędrna, lepiej nawilżona, a zmarszczki są mniej widoczne.Witamina C to jeden z najsilniejszych antyoksydantów, znany ze swoich właściwości rozjaśniających odcień skóry i stymulujących produkcję kolagenu. Witamina E jest z kolei ceniona za działanie przeciwzapalne i regenerujące, szczególnie w przypadku suchych i wrażliwych cer. Koenzym Q10 natomiast wspomaga procesy odnowy komórkowej, zmniejszając widoczność zmarszczek i poprawiając elastyczność skóry.Antyoksydanty pełnią krytycznie istotną rolę w pielęgnacji skóry i prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Najnowsze odkrycia i trendy w dziedzinie antyoksydantów koncentrują się na odkrywaniu lub opracowywaniu coraz to nowych substancji, które mogą poprawiać stan zdrowia organizmu i opóźniać zachodzące w nim procesy starzenia. W ostatnich latach opisano właściwości antyoksydacyjne astaksantyny, czyli czerwonego pigmentu występującego w mikroalgach i niektórych organizmach morskich, takich jak krewetki czy łosoś. Astaksantynę uznaje się za jeden z najsilniejszych naturalnych antyoksydantów, mających właściwości przeciwzapalne i chroniących przed uszkodzeniami DNA.Inny wart odnotowania składnik to resweratrol – naturalny polifenol występujący głównie w skórkach winogron, w jagodach oraz w czerwonym winie. Ten antyoksydant wykazuje właściwości przeciwzapalne i korzystnie wpływa na zdrowie serca, może też poprawiać wrażliwość na insulinę. Nikotynamid natomiast to substancja, która jest prekursorem NAD+ (dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego), który pełni istotną rolę w metabolizmie komórkowym. Składnik ten zyskał popularność w kontekście opóźniania starzenia oraz poprawy energii komórkowej.Antyoksydanty, oprócz głównego profilu działania, mogą również wywierać wpływ na wiele innych zjawisk biologicznych. Kurkumina, a także i inne antyoksydanty wywołują wiele nieoczywistych skutków. Takim są przykładowo właściwości depigmentacyjne, czyli rozjaśniające przebarwienia. Jednym z mechanizmów działania prowadzącego do efektu depigmentacyjnego jest hamowanie ekspresji i obniżanie poziomu białka tyrozynazy, wstrzymanie biogenezy i transport melanosomów do keratynocytów. Innymi antyoksydantami depigmentacyjnymi, których dwojakie działanie ma charakter uboczny, są retinol czy kwas askorbinowy.Antyoksydanty cechują się dodatkowo właściwościami nawilżającymi – z tym wiąże się również efekt liftingu po ich stosowaniu. Przede wszystkim wszystkie antyoksydanty ograniczają TEWL, z uwagi na regenerację bariery naskórkowej.Antyoksydanty cechują się dodatkowo właściwościami nawilżającymi – z tym wiąże się również efekt liftingu po ich stosowaniu.Inne natomiast – jak kurkumina – mogą nawilżać skórę w wyniku aktywacji wewnątrzkomórkowych mechanizmów molekularnych. Akwaporyny należą do grupy białek, których jedną z ról jest wiązanie cząsteczek wody. Kurkumina zwiększa poziom akwaporyn, szczególnie typu 3, w poszczególnych warstwach skóry. Tak działają też rezweratrol, kwercetyna i – co ciekawe – efektor retinolu, czyli kwas ATRA.Warto dodać, że antyoksydanty wykazują właściwości przeciwzapalne. Kurkumina hamuje również aktywność indukowanej stanem zapalnym NOS. Stąd też wskazanie tego typu antyoksydantów przy leczeniu dermatoz. Innym antyoksydantem o podobnym mechanizmie działania jest kwercetyna. Warto jednak przy tym pamiętać, że efektywność poszczególnych antyoksydantów w organizmach ludzkich może różnić się w zależności od wielu indywidualnych czynników, takich jak: dieta, styl życia, genetyka i środowisko.GDZIE ZNAJDZIESZ POPRZEDNIE CZĘŚCI SERII?Dołączając do grona Subskrybentów portalu BEAUTY FORUM (od 14,90 zł/mies.), otrzymasz dostęp do wszystkich treści PREMIUM, m.in. do serii przygotowanej przez prof. Magdalenę Górską-Ponikowską, a także weźmiesz udział w webinarach PREMIUM (z certyfikatem).Cz. 1. Koenzym Q10Cz. 2. KurkuminaCz. 3. Witamina CCz. 4. RetinoidyCz. 5. KrocynaCz. 6. Probiotyki i lizaty bakteryjneCz. 7. Retinol i pochodneCz. 8. Senostatyki i senolitykiCz. 9. Ekstrakty z różyCz. 10. Ektoina