Z tego artykułu dowiesz się:

• czym są karotenoidy,
• o wpływie beta-karotenu na zdrowie skóry,
• które produkty spożywcze zawierają beta-karoten.

Marchew uprawiana jest w różnych zakątkach świata i znajduje zastosowanie w kuchni wielu gospodyń. Spożywana na surowo czy gotowana, wykorzystywana bywa też jako dodatek do wielu pełnowartościowych posiłków. Ze względu na walory smakowe i cenne składniki odżywcze powinna znaleźć się w codziennej diecie.

Początki upraw marchwi sięgają X wieku , a jej roczna produkcja w dzisiejszych czasach sięga 43 milionów ton. Jest popularna na całym świecie i spożywana na różne sposoby – w formie gotowanej, pieczonej, surowej, marynowanej, kiszonej czy w postaci soków. Dawniej jej najpopularniejszą odmianą była marchew purpurowa, dopiero później zaczęto hodować warzywa o innej barwie – białej, żółtej, pomarańczowej czy fioletowej. Wszystkie rodzaje łączy wysoka zawartość niezwykle cennych związków, czyli karotenoidów. W marchwi żółtej znajdziemy luteinę, czerwonej – likopen, fioletowej – antocyjany, natomiast w pomarańczowej – beta-karoten. I to właśnie o nim głównie będzie dzisiaj mowa!

Kilka słów o karotenoidach ogółem

Karotenoidy stanowią grupę organicznych związków chemicznych o bardzo silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Wyróżnia się dwie formy, w których występuje witamina A. Pierwsza z nich to retinol i jego pochodne, a druga to postać karotenoidów zwana inaczej prowitaminą A. Karotenoidy pobudzają działanie układu immunologicznego, działają przeciwnowotworowo i prewencyjnie w przypadku wielu typów raka – m.in. piersi, jamy ustnej, krtani i przełyku. Hamują proliferację komórek, a także wychwytują wolne rodniki.

Blokują także mutagenezę komórek bakteryjnych oraz – co bardzo istotne dla zdrowia skóry – chronią przed szkodliwym działaniem promieniowania UV. Do tej pory poznano ponad 700 związków należących do grupy karotenoidów, z czego 60 najprawdopodobniej występuje w przeciętnej diecie każdego z nas.
W ciele ludzkim beta-karoten nie może być syntetyzowany, dlatego niezwykle istotne jest dostarczanie go wraz ze spożywanymi produktami roślinnymi.

Beta-karoten – krótki wstęp

Beta-karoten to żółty barwnik oraz prowitamina A charakteryzująca się największą aktywnością wśród karotenoidów. W organizmie zostaje przekształcony w witaminę A i należy do rekomendowanych jej źródeł w zdrowej diecie. Ze względu na bardzo dużą bioaktywność oraz wiele funkcji w ciele znajduje szerokie zastosowanie w medycynie. Jest wykorzystywany zarówno w leczeniu, jak i w działaniu prewencyjnym w odniesieniu do wielu chorób (m.in.: nowotworów, miażdżycy, kamicy dróg moczowych, zwyrodnienia gruczołów łzowych czy ślinianek i wielu innych).

Beta-karoten znajduje się na liście tzw. nutraceutyków, czyli składników żywności wykazujących pozytywny wpływ na zdrowie. Najczęściej kojarzony jest ze zdrowiem skóry – zarówno w diecie, jak też jako składnik kosmetyków oraz nutrikosmetyków.

Beta-karoten a zdrowie skóry

Beta-karoten jest bardzo silnym przeciwutleniaczem i skutecznie niweluje wolne rodniki tlenowe. Dzięki temu nie tylko poprawia ogólny stan i wygląd skóry, ale także sprawia, że zmarszczki są mniej widoczne. Według badań hamuje nawet procesy starzenia się cery spowodowane dymem tytoniowym.

Beta-karoten stanowi też barierę ochronną skóry dla drobnoustrojów. Niedobór witaminy A (już nawet niewielki) może powodować nadmierne rogowacenie naskórka i złuszczanie nabłonków. Zjawisko to sprzyja namnażaniu się i zasiedlaniu większej ilości bakterii.

Mówiąc o beta-karotenie nie sposób nie wspomnieć o jego ważnej roli w przeciwdziałaniu fotostarzeniu się skóry. Z takim zjawiskiem mamy do czynienia w wyniku wieloletniej ekspozycji ciała na promieniowanie UV bez skutecznej ochrony. Fotostarzenie związane jest z degradacją włókien kolagenowych oraz powstawaniem przebarwień. Podczas wystawiania skóry na promieniowanie UV pojawiają się wolne rodniki, które są odpowiedzialne za wszelkie niekorzystne zmiany. Beta-karoten pełni funkcję naprawczą i skutecznie radzi sobie z wszelkimi uszkodzeniami.

Działanie fotoprotekcyjne beta-karotenu poparte jest wieloma analizami, w tym u pacjentów z protoporfirią erytropoetyczną, czyli nadwrażliwością na światło słoneczne. Badania potwierdzają jego ochronną funkcję przed oparzeniami skóry. W związku z tym beta-karoten znalazł zastosowanie w terapii dermatoz świetlnych, a także jako składnik kosmetyków do opalania. Współczynnik ochrony przeciwsłonecznej dla beta-karotenu jest jednak względnie niski (SPF na poziomie ok. 2), dlatego przy narażeniu na promienie UV zaleca się stosowanie kosmetyków z większym filtrem ochronnym.

Beta-karoten a dieta

Dysponujemy jednoznacznymi dowodami, że dieta bogata w warzywa i owoce może skutecznie zwiększyć stężenie karotenoidów w organizmie, dzięki czemu poprawia się zdrowie i wygląd skóry. W ciele ludzkim beta-karoten nie może być syntetyzowany, dlatego niezwykle istotne jest dostarczanie go wraz ze spożywanymi produktami roślinnymi. Co ważne – nie możemy go przedawkować, ponieważ jego konwersja do witaminy A następuje jedynie w granicach potrzeb fizjologicznych.

Jedynym niekorzystnym zjawiskiem zbyt dużej ilości prowitaminy A w diecie jest pomarańczowobrązowe zabarwienie skóry, które zanika wraz ze zmniejszeniem jej spożywania i złuszczeniem się warstwy naskórka.

Do warzyw najbardziej bogatych w beta-karoten zaliczamy: marchew, szpinak, jarmuż, czerwoną paprykę, pora, dynię, brokuły i sałatę. W owocach znajdziemy go m.in. w: suszonych i świeżych morelach, melonach, suszonych śliwkach, mango i brzoskwiniach.

Beta-karoten oddziałuje pozytywnie na wiele aspektów naszego życia, w tym także na zdrowie skóry. Poprawia jej stan i wygląd, zapobiega przebarwieniom oraz niweluje oznaki starzenia. Należy pamiętać, że jego dobroczynne działanie uzyskamy jedynie poprzez przyjmowanie go w formie prowitaminy A wraz z dietą. Stosowanie zewnętrzne, ze względu na niski współczynnik ochrony słonecznej, będzie o wiele mniej skuteczne.
 

CZYTAJ TAKŻE POZOSTAŁE ARTYKUŁY Z TEJ SERII

Insulina a kondycja skóry

Mleko a trądzik – czy warto wykluczyć nabiał z diety, aby cieszyć się piękniejszą skórą?

Antyoksydanty – źródło młodej skóry

Graj w kolory – czyli o witaminach i składnikach mineralnych niezbędnych dla zdrowej skóry

Mikrobiota jelit a kondycja skóry

Kwasy tłuszczowe i ich wpływ na kondycję skóry

Czy picie wody poprawia wygląd skóry?

Pieczone młode marchewki z salsą pietruszkową

Kurkuma, cynamon, czarnuszka – przeciwzapalne trio

Złota owsianka z cynamonową gruszką