Z tego artykułu dowiesz się:

• o ważności monitorowania mikrokrążenia i temperatury stopy,
• jaka jest przyczyna pojawienia się odcisków grzbietowych,
• o znaczeniu edukacji pacjenta.

W praktyce specjalistycznej, szczególnie w pracy z zawodowymi sportowcami i pacjentami trenującymi w modelu wysokiego obciążenia, standardowe podejście oparte na usuwaniu odcisków i tamponowaniu paznokci okazuje się niewystarczające. W tym artykule chcę pokazać mniej znane aspekty terapii oraz elementy pracy klinicznej, które często umykają w literaturze popularnej czy podczas krótkich kursów.Modzele adaptacyjne a ryzyko urazuWielu specjalistów podologii zakłada, że każda hiperkeratoza wymaga pełnego usunięcia. Tymczasem w sporcie zawodowym część modzeli ma charakter adaptacyjny. Są one mechanizmem obronnym reagującym na specyficzny wzorzec obciążenia – na przykład w piłce nożnej w okolicach głowy i kości śródstopia czy u sprinterów na obrzeżach podpór śródstopia.Modzele u biegaczaPraktyczna wskazówka: Całkowite usunięcie takiego modzelu u zawodnika w środku sezonu zwiększa ryzyko powstawania pęcherzy i wtórnych odcisków. Często lepszym rozwiązaniem jest częściowe opracowanie i wyrównanie obrzeży zmiany, a nie radykalne ich wycinanie.Mikrokrążenie i temperatura stopyU pacjentów wyczynowych mikrokrążenie i termoregulacja stóp mają ogromne znaczenie, a to zapomniany aspekt monitorowania. Zbyt wysoka temperatura w bucie treningowym zwiększa ryzyko wystąpienia maceracji skóry i kolonizacji bakteryjnej. Z kolei przewlekłe wychłodzenie (np. u kolarzy górskich) może prowadzić do niewidocznych mikrouszkodzeń naczyń włosowatych.Praktyczna wskazówka: Na przestrzeni ostatnich kilku lat testowano sensory termiczne w skarpetach sportowych, które pozwalają oceniać rozkład temperatury w czasie aktywności sportowca. Takie pomiary mogą być znakomitym narzędziem profilaktyki uszkodzeń skóry, a w Polsce praktycznie się o nich nie mówi.Krwiaki podpaznokcioweMoment interwencji ma znaczenie – większość podologów wie, że krwiaki do 48 godzin można odbarczać. Rzadziej zwraca się uwagę na fakt, że opóźnione odbarczenie (> 5 dni) często jest nie tylko nieskuteczne, ale wręcz grozi zakażeniem łożyska przez zbyt długo utrzymującą się masę martwiczą.Paznokieć urazowy po wędrówkach górskich POPaznokieć urazowy po wędrówkach górskich PRZEDPraktyczna wskazówka: Jeśli pacjent przychodzi po tygodniu, lepiej pozostawić krwiak i wdrożyć nadzorowane leczenie zachowawcze niż próbować jego mechanicznego usuwania bez oceny stanu tkanek.Odciski grzbietoweWielu sportowców ma problem z odciskami grzbietowymi w obrębie stawów międzypaliczkowych. Warto wiedzieć, że przyczyna to nie zawsze ciasne obuwie – czasem winne są zmiany wzorca ruchu w fazie przetoczenia stopy. Pacjenci po rekonstrukcjach więzadłowych stawu skokowego częściej wytwarzają nieprawidłową dorsifleksję palców, czyli unoszą grzbietową część stopy w kierunku piszczela, a tym samym nadmiernie uciskają grzbiety paliczków o cholewkę buta.Praktyczna wskazówka: Nieprawidłowa dorsifleksja może prowadzić do problemów z chodzeniem i zwiększonego ryzyka potknięć. Można ją jednak skorygować za pomocą prostych ćwiczeń, które warto zalecić pacjentowi.Brodawki wirusoweCzęsto spotykam się z opinią, że brodawki wirusowe u sportowców są bardziej oporne na leczenie. Jest w tym ziarno prawdy, ale rzadko mówi się o tym, że osoby intensywnie trenujące mają zmniejszoną odporność miejscową skóry w okresach obciążeń startowych.U pływaków i triathlonistów notuje się nawet kilkukrotnie wyższy odsetek brodawek rozległych (powyżej 3 cm²) w porównaniu z populacją ogólną – częściowo z powodu przewlekłej maceracji i mikrourazów naskórka.Praktyczna wskazówka: Trzeba poinstruować pacjenta, by nie drapał i nie dotykał brodawek, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa.Wrastające paznokcieChoć w tym przypadku klamry ortonyksyjne są doskonałym narzędziem, nie każdy przypadek wrastania wymaga ich użycia. We wczesnym stadium – przy ograniczonym stanie zapalnym i braku zgrubiałego wału – samo podcięcie krawędzi płytki i założenie tamponady daje porównywalne efekty.Paznokieć piłkarza – od zbyt ciasnych butów korkówEdukacja pacjentaNa szkoleniach powtarzam jedno: edukacja pacjenta jest tak samo ważna jak sam zabieg. Profesjonalny podolog nie ogranicza się do procedury – powinien wytłumaczyć mechanizm powstawania problemu, zasady profilaktyki i sygnały ostrzegawcze.Przykłady mniej znanych zaleceń:

• zalecenie kontrolowania temperatury wkładek (prosty termometr kontaktowy),
• rotacja obuwia sportowego co 24–48 godzin,
• stosowanie wkładek profilaktycznych w okresach intensywnych startów, a nie dopiero po pojawieniu się objawów przeciążenia.

PodsumowanieProfesjonalna opieka nad sportowcem wymaga znacznie więcej niż schematycznego podejścia. To sztuka łączenia wiedzy o biomechanice, dermatologii, ortopodologii i psychologii sportowej. Mam nadzieję, że ten artykuł stanie się inspiracją, by wyjść poza standardowe procedury i świadomie planować terapię oraz profilaktykę.