Z tego artykułu dowiesz się:
- czym są senolityki,
- o etapach komórkowego starzenia się,
- w jakich specyfikach znajdują się senolityki.
Tak, jak obserwowaliśmy i nadal monitorujemy erę postbiotyków, możemy powiedzieć, że w kosmetologii oraz trychologii nastała era senolityków. Co dokładnie oznacza ten termin? Senolityki powodują usuwanie komórek senescencyjnych, czyli starych, inaczej nazywanych komórkami zombie.
Senolityki stanowią zarówno modny, jak i ważny temat badawczy. Starzenie się jest procesem fizjologicznym i go nie powstrzymamy. Natomiast jak najbardziej możemy go opóźnić. Cel, jakim jest zahamowanie starzenia się, wpisuje się w kolejny trend, czyli slow-aging.
Starzenie się jest oczywiście związane ze skórą i takimi objawami klinicznymi jak zmarszczki, utrata jędrności i elastyczności. Jeśli chodzi o skórę głowy, połączone jest to oczywiście z siwieniem, ale wciąż mało osób wie, że przyspieszone starzenie się wiąże się również z wypadaniem włosów czy utratą ich struktury.
Rola starzenia się komórek w chorobach skóry człowieka to istotne zagadnienie badawczy i nadal pozostaje ona niejednoznaczna. Obecnie istnieje coraz więcej dowodów na to, że starzenie się komórek jest podstawowym mechanizmem leżącym u podstaw tego procesu na skórze, szczególnie fotouszkodzonej, a fibroblasty wydają się być najważniejszymi komórkami zaangażowanymi w ten proces.
Komórki starzejące się (komórki starcze, stare, zombie) można wykryć w prawie wszystkich warstwach skóry, jak również w łagodnych znamionach, zmianach przednowotworowych i w miejscach patologicznie zmienionych, związanych z wiekiem.
Komórkowe starzenie się składa się z dwóch etapów: zatrzymania cyklu komórkowego, a następnie gerokonwersji; z początkowo odwracalnego zatrzymania do starzenia się[1‒3]. Zahamowanie cyklu komórkowego można wywołać różnymi sposobami, np. związkami/lekami uszkadzającymi DNA, przeciwnowotworowymi czy promieniowaniem UV. Kiedy proces komórkowy zostaje zatrzymany, wówczas szlaki promujące wzrost, takie jak mTOR i MAPK, przekształcają zahamowanie w nieodwracalne starzenie się (gerokonwersję). Starzenie się komórek jest więc spowodowane bezpośrednio gerokonwersją, a nie zatrzymaniem cyklu komórkowego.
Czy możemy usunąć komórki zombie?
Termin „senolityki”, czyli substancje aktywne/leki, które selektywnie zabijają stare komórki, został wprowadzony przez Kirklanda i Tchkonię w 2015 roku.
Starzenie się komórek jest ich normalnym losem, który pociąga za sobą zasadniczo nieodwracalne zatrzymanie replikacji oraz trwałą żywotność z odpornością na apoptozę, a często zwiększoną aktywność metaboliczną – przypominając tym samym komórki nowotworowe. Ta analogia do onkologii jest bardzo ważna. Badanie aktywności, efektywności i mechanizmów działania senolityków znajduje się na skrzyżowaniu dwóch dyscyplin: onkologii i gerontologii (nauki o starzeniu się). A opracowanie substancji/leków, które selektywnie zabijają stare komórki, jest zadaniem podobnym do tego praktykowanego w onkologii.
Zgodnie z tym tokiem myślenia, wszystkie potencjalne senolityki mogą szukać dopuszczenia do terapii przeciwnowotworowej lub też są to związki o charakterze przeciwnowotworowym. Do senolityków zaliczamy powszechnie znane w lecznictwie: dazatynib, inhibitor kinazy Bcr-Abl oraz inhibitory Bcl-2/BclxL Venetoclax (wenetoklaks, ABT-199) i Navitoclax (nawitoklaks, ABT-263)[6]. Sąto również naturalne związki o charakterze przeciwnowotworowym, powszechnie znane antyoksydanty, takie jak fizetyna – Fisetin, kwercetyna – Quercetin oraz kurkumina i jej analog[6]. Do senolityków zaliczamy również związek przeciwnowotworowy, którego mechanizm działania opiera się na hamowaniu białka szoku termicznego (opiekuńczego) Hsp90, a który badałam w ramach pracy doktorskiej, czyli geldanamycyna[6]. Związek ten jednak, z uwagi na swoją toksyczność, nie wszedł do lecznictwa.
Podsumowując,senolityki są związkami/lekami przeciwnowotworowymi przeznaczonymi do selektywnego zabijania starych komórek. Należy jednak mieć na uwadze, że jeszcze trudniej jest selektywnie zabijać stare komórki niż unicestwiać komórki nowotworowe. Ograniczeniem terapii przeciwnowotworowych, pomimo licznych prac naukowców i medyków, jest toksyczność wobec komórek normotypowych, czyli zdrowych, obserwowane skutki uboczne/działania niepożądane chemio- czy radioterapii.
Senolityki borykają się oczywiście z podobnym problemem. Wspomniane powyżej Venetoclax i Navitoclax, zatwierdzone jako leki przeciwbiałaczkowe, powodują poważne skutki uboczne z powodu uszkodzenia neutrofili i płytek krwi.
Ponadto należy skonstatować, że komórka nowotworowa jest łatwiejszym celem niż stara komórka, w terapii przeciwnowotworowej mamy bowiem często możliwość zastosowania terapii celowanej, nakierunkowanej na konkretny cel molekularny lub tkankę.
W przeciwieństwie do senolityków, gerostatyki nie zabijają komórek, ale spowalniają opisaną powyżej gerokonwersję komórkową do starzenia. Liczne badania wykazały, że hamowanie szlaków mTOR w jakikolwiek sposób (genetyczny, farmakologiczny i dietetyczny) wydłuża życie.
Powszechnie znanym senostatykiem jest rapamycyna.
Czy takie selektywne podejście można zastosować w terapii przeciwstarzeniowej?
Z uwagi na potencjał przeciwstarzeniowy senolityki i senostatyki stały się obiecującymi substancjami aktywnymi w kosmetologii. Miejscowe podawanie senolityków/senoterapeutyków może przeciwdziałać ogólnemu fenotypowi starzenia się całego ciała.
A kosmetyki senolityczne? Czy to mit?
Działanie senolityczne, czyli usuwające komórki stare – komórki zombie – jest wykorzystywane przez firmy kosmetologiczne przy produkcji innowacyjnych kosmetyków przeciwstarzeniowych i ograniczających objawy starzenia skóry.
Udało mi się jako pierwszej wprowadzić senolityczne produkty trychologiczne na rynek światowy. Dostępnych jest kilka marek oferujących kosmetyki senolityczne.
Ważne jednak, aby deklaracje marketingowe były potwierdzone badaniami naukowymi.
W moich autorskich senolitycznych produktach trychologicznych czy kosmetologicznych wykazałam usuwanie komórek zombie czy obniżenie fenotypu SASP, markerów starzenia na komórkowych modelach starzenia – przyspieszonego i replikacyjnego. Niewiele marek ma takie możliwości, ale są też dostępne inne metody – jakkolwiek nie tak skomplikowane – i firmy posługujące się terminem „kosmetyk senolityczny” powinny podstawy takiej deklaracji wyjaśnić.
Dla kogo?
Z uwagi na ograniczenie przez senolityki/senostatyki prozapalnego fenotypu wydzielniczego SASP starych komórek, kosmetyki o takim działaniu mogą znaleźć szczególne zastosowanie przy terapiach przeciwstarzeniowych oraz codziennej pielęgnacji skóry z dermatozami (trądzik zwyczajny, trądzik różowaty, AZS, ŁZS i inne), a także jako uzupełnienie pielęgnacji podczas terapii dermatologicznych retinoidami czy sterydami.
Bibliografia
1. Japneet Kaur, Farr Joshua N., Cellular senescence in age-related disorders, Translational Research, Volume 226, 2020, Pages 96–1042. Hayflick L., Moorhead P.S., The serial cultivation of human diploid cell strains, Experimental Cell Research, Volume 25, Issue 3, 1961, Pages 585–6213. Franco A.C., Aveleira C., Cavadas C., Skin senescence: mechanisms and impact on whole-body aging. Trends Mol Med. 2022 Feb.; 28(2): 97–109. doi: 10.1016/j.molmed. 2021.12.003. Epub 2022 Jan 7. PMID: 350128874. Tripathi Utkarsh, Misra Avanish, Tchkonia Tamar, Kirkland James L., Impact of Senescent Cell Subtypes on Tissue Dysfunction and Repair: Importance and Research Questions, Mechanisms of Ageing and Development, Volume 198, 2021, 1115485. Kirkland J.L., Tchkonia T., Clinical strategies and animal models for developing senolytic agents. Exp Gerontol. 2015; 68:19–25. 10.1016/j.exger.2014.10.0126. Kirkland J.L., Tchkonia T., Senolytic drugs: from discovery to translation.J Intern Med. 2020 Nov.; 288(5): 518–536. doi: 10.1111/joim.13141. Epub 2020 Aug. 4. PMID: 32686219; PMCID: PMC74053957. Lebert M., Licursi M., Jensen B., Baker A., Milway S., Malsbury C., Grant V.L., Adamec R., Hirasawa M., Blundell J., Single rapamycin administration induces prolonged downward shift in defended body weight in rats. PLoS One. 2014; 9:e93691. 10.1371/journal.pone.0093691
CZYTAJ POZOSTAŁE CZĘŚCI SERII
Składniki pod lupą cz. 1 – koenzym
Składniki pod lupą cz. 2 – kurkumina
Składniki pod lupą cz. 3 – witamina C
Składniki pod lupą cz. 4: niacynamid
Składniki pod lupą cz. 5 – krocyna
Składniki pod lupą cz. 6 – probiotyki i lizaty bakteryjne
Składniki pod lupą cz. 7 – retinol i pochodne
This post is only available to members.