Z tego artykułu dowiesz się:

• czym są przebarwienia,
• jak przebiega proces melanogenezy,
• o czynnikach endogennych i egzogennych w powstawaniu przebarwień.

Przebarwienia to problem, z którym klienci bardzo często zgłaszają się do gabinetów kosmetologicznych. W celu ich usunięcia stosuje się liczne preparaty, terapie, są także urządzenia pozwalające na ich częściowe niwelowanie przez profesjonalistę. Nie zawsze jednak te działania są zadowalające i przynoszą satysfakcjonujący, długotrwały efekt. Pojawienie się przebarwień wynika z wielu czynników, zarówno tych endogennych, jak i egzogennych. Czym są przebarwienia? Są to zaburzenia barwnikowe, będące konsekwencją wzmożonego, nierównomiernego nagromadzenia pigmentu w skórze. Wynikają z nieprawidłowej syntezy naturalnego barwnika oraz jego niewłaściwego rozmieszczenia. Przyczyną tego jest z kolei wzrost produkcji melaniny i/lub zwiększenie ilości melanocytów, zaburzenia formowania, dojrzewania i transportu melanosomów.Proces melanogenezyProces melanogenezy jest kilkuetapowy, uczestniczą w nim odpowiednie substraty i enzymy. Ich brak, blokowanie czy niewystarczająca ilość decydują o stymulowaniu lub hamowaniu łańcucha reakcji prowadzących do wystąpienia przebarwień. Istnieje również wiele innych zależności, które mają na nie wpływ. Można podzielić je na czynniki egzogenne (zewnętrzne) oraz endogenne (wewnętrzne).Każdy z rodzajów przebarwień ma grupę czynników, które najbardziej stymulują ich powstawanie. Jednym z głównych elementów pobudzających melanogenezę jest promieniowanie ultrafioletowe. Melanina jest naturalnym czynnikiem chroniącym skórę przed promieniowaniem UV, zarówno UVA, jak i UVB oraz światłem widzialnym. Ma ona zdolność pochłaniania go, a tym samym chroni DNA komórki przed uszkodzeniem. Pod wpływem działania promieniowania UV dochodzi do wzmożonej aktywności melanocytów, a co za tym idzie ‒ produkcji melaniny i jej nierównomiernego rozmieszczenia. Mechanizm ten jest wzmożony także jako reakcja obronna, jeśli dochodzi do uszkodzenia naskórka lub głębszych warstw skóry. Powstaje wtedy swoisty „parasol ochronny” z melaniny, czyli przebarwienie.Wpływ leków na nasilenie zmian barwnikowychDrugim niezwykle istotnym czynnikiem nasilającym pojawianie się zmian barwnikowych jest stosowanie niektórych leków. Powstają wówczas tzw. przebarwienia polekowe. Wzmożoną produkcję melaniny mogą wywołać: antybiotyki (np. tetracykliny), niektóre leki przeciwzapalne (np. kwas salicylowy), powszechnie stosowany paracetamol, niektóre leki przeciwdepresyjne i uspokajające, a także przeciwwirusowe, przeciwcukrzycowe czy moczopędne. Dość liczną grupę stanowią również leki przeciwnowotworowe.Wzmożoną produkcję melaniny mogą wywołać: antybiotyki, np. tetracykliny, niektóre leki przeciwzapalne np. kwas salicylowy, powszechnie stosowany paracetamol, niektóre leki przeciwdepresyjne i uspokajające, a także przeciwwirusowe, przeciwcukrzycowe czy moczopędne. Dość liczną grupę stanowią również leki przeciwnowotworowe.Biorąc pod uwagę wpływ na gospodarkę estrogenową, należy wspomnieć też o lekach hormonalnych, antykoncepcji oraz HTZ. Nie bez przyczyny problem przebarwień dotyczy głównie kobiet. Warto zwrócić uwagę także na powszechnie stosowane i uznawane za neutralne oraz bezpieczne dla organizmu leki, suplementy i herbaty ziołowe, ponieważ część roślin ma silne właściwości fotouczulające.Niektóre przebarwienia pozapalne mają podłoże egzogenne. Wyzwalaczem w tym przypadku będą czynniki zewnętrzne wywołujące stan zapalny. Należą do nich powikłania po peelingach chemicznych, zabiegach laserowych, a także oparzenia skóry – zarówno cieplne, jak i chemiczne – oraz ukąszenia owadów. W grupie tej znajdują się również odczyny alergiczne wywołane lekami czy innymi alergenami środowiskowymi.Czynniki endogenneDruga szeroka grupa czynników stymulujących powstawanie przebarwień ma pochodzenie endogenne. Pierwszym z nich jest czynnik genetyczny, który warunkuje powstawanie piegów, plam soczewicowatych i nadmierną pigmentację okolic oczodołów. Drugim elementem istotnie wpływającym na pojawienie się przebarwień są zmiany hormonalne. Zaburzenia na tym tle pojawiają się w wyniku normalnych stanów fizjologicznych ludzkiego organizmu, wynikających z uwarunkowań biologicznych charakterystycznych dla danego etapu życia. Wzmożone powstawanie przebarwień obserwowane jest w ciąży, podczas karmienia piersią czy w okresie menopauzy. Przebarwienia towarzyszą również chorobom związanym z zaburzeniami pracy organów i układów odpowiedzialnych za gospodarkę hormonalną, takim jak: nadczynność tarczycy, zaburzenia pracy jajników (jak np. zespół policystycznych jajników), a także chorobom nadnerczy, wątroby.Czynnikami endogennym stymulującymi powstawanie przebarwień pozapalnych są takie schorzenia, jak: atopowe zapalenie skóry, trądzik, łuszczyca, liszaj płaski, łupież różowy, kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk czy toczeń rumieniowaty. Ich wystąpieniu towarzyszy wytwarzanie cytokininy, prostaglandyny i leukotrieny, które stymulują melanocyty do produkcji melaniny.Kolejny ważny stymulator powstawania zmian pigmentacyjnych to stres, w wyniku którego w nadmiernej ilości produkowany jest kortyzol. Wzrost tej substancji w organizmie powoduje zwiększenie adrenokortykotropiny, a tym samym uwolnienie MSH. Następuje wówczas stymulacja melanocytów i zwiększona produkcja melaniny.Mechanizm powstawiania przebarwień jest bardzo złożony. Z uwagi na ilość czynników stymulujących ten proces, poprowadzenie skutecznej terapii stanowi dla współczesnej kosmetologii wyzwanie. Praca z klientem z przebarwieniami powinna opierać się nie tylko na właściwej pielęgnacji czy zabiegach, ale również na holistycznym podejściu uwzględniającym czynniki stymulujące i możliwość ich eliminacji.